AP 10th Class SA1 Telugu Question Paper 2026-27 – జవాబులతో

WhatsApp Channel Join Now
Telegram Channel Join Now

28-10-2026 అధికారిక ఉత్తర్వు ప్రకారం పదో తరగతి తెలుగులో SA1 అంటే పది పాఠాలు (కన్యాశుల్కం సహా), ఉపవాచకంలో నాలుగు కాండలు; పరీక్ష 9 నవంబర్ 2026 (సోమవారం). ఈ AP 10th Class SA1 Telugu Question Paper పేజీ BSE విడుదల చేసిన 2026-27 బ్లూప్రింట్‌ను అనుసరించి తయారు చేసిన 33 ప్రశ్నల, 100 మార్కుల పూర్తి సాధన పత్రం — ప్రతి ప్రశ్నకూ జవాబుతో.

ప్రతిపదార్థం, కాండల గుర్తింపు, సంధి సమాసాలు, వాక్య మార్పిడి, గణవిభజన, ప్రసంగం, లేఖ — పేపర్‌లోని ప్రతి రకం ప్రశ్నకూ ఒక నమూనా ఉంది. ఏ ప్రశ్నకు ఎలా రాస్తే మార్కులు వస్తాయో జవాబు కిందే చెప్పాం. పేపర్ తర్వాత, అందులో రాని ఆరు పాఠాలకు పాఠ్యపుస్తకం నుంచి 133 ముఖ్యమైన ప్రశ్నలు, జవాబులు కూడా ఉన్నాయి. నేరుగా అక్కడికి వెళ్లండి.


AP 10th Class SA1 Telugu Question Paper 2026-27 — ఒక్క చూపులో

పరీక్షSA1, పదో తరగతి — తెలుగు (ప్రథమ భాష)
పరీక్ష తేదీ9 నవంబర్ 2026 (సోమవారం), ఉదయం 9:15 – 12:30 (అధికారిక టైమ్ టేబుల్)
పాఠాలు10 పాఠాలు (కన్యాశుల్కం సహా) + ఉపవాచకం: బాలకాండ, అయోధ్యాకాండ, అరణ్యకాండ, కిష్కింధాకాండ
సాధన పత్రం33 ప్రశ్నలు, 100 మార్కులు, 3 గం. 15 ని. — అవగాహన 60, సున్నితత్వం 20, సృజనాత్మకత 20

పరీక్ష తేదీ, పాఠాల జాబితా, మార్కులు 28-10-2026 పాఠశాల విద్యా సంచాలకుల ఉత్తర్వు (Rc. No. 3475819/SAT-I/2026-27) నుంచి; బోధన తేదీలు BSE Mission March షెడ్యూల్ నుంచి. మిగిలిన సబ్జెక్టుల SA1 పేజీలు AP SA1 2026-27 లో ఉన్నాయి; ఇంగ్లీష్ సాధన పత్రం AP 10th Class SA1 English Question Paper 2026-27.

అధికారిక ఉత్తర్వు వచ్చింది: 28-10-2026 ఉత్తర్వు (Rc. No. 3475819/SAT-I/2026-27) ప్రకారం పదో తరగతి SA1 పేపర్లు SSC పబ్లిక్ పరీక్ష నమూనాలో, 100 మార్కులు. తెలుగు పరీక్ష 9 నవంబర్ 2026 (సోమవారం), ఉదయం 9:15 – 12:30. ఈ పేజీలోని పేపర్ అదే బోర్డ్ నమూనాలో ఉంది.


SA1 తెలుగు సిలబస్ 2026-27 — ఏ పాఠం ఉంది, ఏది లేదు

BSE Mission March Phase-I షెడ్యూల్‌లో ఏ పాఠం ఏ రోజు బోధిస్తారో ఉంది. చివరి కాలమ్ 28-10-2026 అధికారిక SA1 సిలబస్ జాబితా ప్రకారం. Mission March లో 23 నవంబర్ పాఠమైన కన్యాశుల్కం అధికారిక జాబితాలో ఉంది — మీ పాఠశాలలో ఇంకా బోధించకపోతే పుస్తకం నుంచి ముందే చదవండి. 17 ఆగస్టు రోజు 1 నుంచి 4 పాఠాల భాషాంశాలకు కేటాయించారు.

పాఠం / కాండరకంMission March తేదీSA1 లో
ప్రత్యక్ష దైవాలుపాఠం13 జూలైఉంది
బతుకు గంపపాఠం20 జూలైఉంది
శతక మాధుర్యంపాఠం27 జూలైఉంది
బాలకాండఉపవాచకం27 జూలైఉంది
ఉపన్యాస కళపాఠం10 ఆగస్టుఉంది
అయోధ్యాకాండఉపవాచకం10 ఆగస్టుఉంది
జలియన్ వాలా బాగ్పాఠం24 ఆగస్టుఉంది
చేజారిన బాల్యంపాఠం31 ఆగస్టుఉంది
అరణ్యకాండఉపవాచకం31 ఆగస్టుఉంది
ప్రకృతి సందేశంపాఠం7 సెప్టెంబర్ఉంది
కిష్కింధాకాండఉపవాచకం21 సెప్టెంబర్ఉంది
జీవనిపాఠం28 సెప్టెంబర్ఉంది
రాజధర్మంపాఠం26 అక్టోబర్ఉంది
కన్యాశుల్కంపాఠం23 నవంబర్ఉంది (అధికారిక జాబితా)
యుద్ధ విజేతపాఠం23 నవంబర్లేదు
సూక్తి సుధపాఠం30 నవంబర్లేదు
సుందరకాండఉపవాచకం30 నవంబర్లేదు
యుద్ధకాండఉపవాచకం30 నవంబర్లేదు

AP 10th Class SA1 Telugu Question Paper 2026-27 అధికారిక సిలబస్ — 10 పాఠాలు, 4 కాండలు

అధికారిక జాబితాలోని 10 పాఠాలు, ఉపవాచకంలోని 4 కాండలు — ఒకే చిత్రంలో.

FA2 తర్వాత కొత్తగా చేరినవి రెండు: రాజధర్మం (26 అక్టోబర్), కన్యాశుల్కం (అధికారిక జాబితాలో ఉంది). మిగిలినవి FA1, FA2 కాలంలో బోధించినవి. FA2 లోని జలియన్ వాలా బాగ్, చేజారిన బాల్యం, మూడు కాండలపై చిన్న ప్రశ్నలు AP 10th Class FA2 Telugu Question Paper 2026-27 లో ఉన్నాయి. అక్కడి చిన్న ప్రశ్నలు ఇక్కడ యథాతథంగా లేవు; అవే పాఠాలు ఇక్కడ బోర్డ్ నమూనాలో పెద్ద ప్రశ్నలుగా వస్తాయి.


AP 10th Class SA1 Telugu Question Paper — 33 ప్రశ్నలు, జవాబులతో

సూచనలు: 3 గంటల 15 నిమిషాల్లో మొదటి 15 నిమిషాలు ప్రశ్నపత్రం చదవడానికి. అసలు పరీక్షలో 1, 26, 27, 30, 31 ప్రశ్నల్లో అంతర్గత ఎంపిక ఉంటుంది. ఈ పత్రంలో 30, 31 ప్రశ్నల్లో A, B రెండూ ఇచ్చాం.

ప్రతి విభాగం పూర్తిగా రాశాకే జవాబులు తెరవండి. 8 మార్కుల ప్రశ్నకు 12 – 15 నిమిషాలు ఉంచుకోండి.


విభాగం I — అవగాహన  —  60 మార్కులు

పద్యం, గద్యం, ఉపవాచకం, పదజాలం, వ్యాకరణం. 1 నుంచి 25 వరకు ప్రశ్నలు.

కింది ప్రశ్నలకు సూచించిన విధంగా జవాబులు రాయండి. (3 × 8 = 24)

1వ ప్రశ్న పద్యం (శతక మాధుర్యం — BSE మోడల్ పేపర్-2 లో ఇచ్చిన పద్యం):

పలుచని నీచమానవుఁడు పాటిఁ దలంపక నిష్ఠురోక్తులం
బలుకుచునుండుఁగాని మతిభాసురుఁడైన గుణ ప్రపూర్ణుఁ డ
ప్పలుకులఁ బల్కఁబోవఁడు నిబద్ధిగ నెట్లన వెల్తికుండ దాఁ
దొలఁకుచు నుండుఁగాని మఱి దొల్కునె నిండుఘటంబు భాస్కరా!

1. పై పద్యానికి ప్రతిపదార్థం రాయండి.   [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
ప్రతిపదార్థం:
భాస్కరా = ఓ సూర్యదేవా!
పలుచని = అల్పమైన బుద్ధి గల
నీచమానవుఁడు = నీచుడైన మనిషి
పాటిన్ = తగినది ఏదో
తలంపక = ఆలోచించకుండా
నిష్ఠుర + ఉక్తులన్ = కఠినమైన మాటలను
పలుకుచున్ + ఉండున్ + కాని = మాట్లాడుతూనే ఉంటాడు కానీ
మతిభాసురుఁడు + ఐన = బుద్ధితో ప్రకాశించేవాడైన
గుణప్రపూర్ణుఁడు = మంచి గుణాలు నిండుగా ఉన్నవాడు
ఆ + పలుకులన్ = అలాంటి (కఠినమైన) మాటలను
నిబద్ధిగన్ = నియమంగా, ఎన్నడూ
పల్కఁబోవఁడు = పలకడు
ఎట్లు + అనన్ = ఎలాగంటే
వెల్తికుండ = నీరు తక్కువగా ఉన్న కుండ
తాన్ = అది
తొలఁకుచున్ + ఉండున్ + కాని = తొణుకుతూ ఉంటుంది కానీ
మఱి = మరి
నిండుఘటంబు = నీటితో నిండిన కుండ
తొల్కునె = తొణుకుతుందా? (తొణకదు)భావం: ఓ భాస్కరా! అల్పుడైన మనిషి తగినదేదో ఆలోచించకుండా కటువుగా మాట్లాడుతూ ఉంటాడు. బుద్ధిమంతుడు, సద్గుణాలు గలవాడు అలాంటి మాటలు ఎప్పుడూ పలకడు. సగం నీళ్ల కుండ తొణుకుతుంది గానీ నిండు కుండ తొణకదు కదా!
మార్కుల కోసం: ప్రశ్న ప్రతిపదార్థం అడిగింది కాబట్టి ప్రతి పదానికి అర్థం తప్పనిసరి. భావం ఒక్కటే రాస్తే పూర్తి మార్కులు రావు.

2వ ప్రశ్న గద్యం (జీవని పాఠ్యభాగం — BSE మోడల్ పేపర్-2 లో ఇచ్చిన భాగం):

ఒక రోజు నేను పిల్లలకు వేసే టీకాల కోసం ఆసుపత్రికి వెళ్ళి వస్తున్నాను. చంకలో జీవని, భుజంపై వేలాడే హ్యాండ్ బ్యాగ్. సిటీ బస్సు నిండుగా ఉంది. ఆ జనం అరుపుల మధ్య “పాపను నాకివ్వమ్మా !” అంటూ జీవనిని అందుకున్నాడు ఒక వృద్ధుడు. నెరిసిన జుట్టూ, కాంతివంతమైన కళ్ళూ, గొంతులో పొంగి పొర్లుతున్న అనురాగంతో జ్ఞానదీపంలా ఉన్నాడాయన. స్టేజి దగ్గర ఆయన నాతోపాటు దిగాడు. ‘థాంక్స్’ అంటూ పాపను అందుకోబోతుండగా ఇంటిదాకా ఆహ్వానించవా అన్నాడు నవ్వుతూ. ‘రండి’ అంటూ ఇంటివైపుకి దారితీశాను. సుమారు రెండు గంటలు ఆ వృద్ధుడు జీవనితో ఆప్యాయంగా గడుపుతూ, నాతో ఇలా అన్నాడు. ఈ క్షణం నువ్వు నాకెంతో సన్నిహితమైన దానివనిపిస్తుంది. ఎందుకంటే నువ్వు అనుభవిస్తున్న ఈ స్థితిని నేను, నా భార్య అనుభవించాము. జీవనిలాంటి పిల్లలకు ఈ ప్రపంచంలో కొదవ లేదు. మీలాంటి తల్లులే అరుదు. మేము కూడా ఇరవై సంవత్సరాల క్రితమే జీవని లాంటి పాపకు జన్మనిచ్చామని, ఆ పాప పేరు ‘ప్రమోదిని’ అని, ఆమెను ఒక సైనికురాలుగా పెంచామన్నారు.

2. పై గద్యాన్ని చదివి ఇచ్చిన ప్రశ్నలకు జవాబులు రాయండి.
(అ) ఆ రోజు తల్లి జీవనిని తీసుకుని ఎక్కడి నుంచి, ఏ పని మీద వస్తోంది?
(ఆ) బస్సు దిగాక వృద్ధుడు తల్లిని ఏమని అడిగాడు? ఆమె ఇంట్లో ఎంతసేపు గడిపాడు?
(ఇ) “ఈ క్షణం నువ్వు నాకెంతో సన్నిహితమైన దానివనిపిస్తుంది” అని వృద్ధుడు ఎందుకు అన్నాడు?
(ఈ) గద్యం ఆధారంగా ఒక అర్థవంతమైన ప్రశ్నను తయారుచేయండి.   [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
(అ) పిల్లలకు వేసే టీకాల కోసం తల్లి జీవనిని తీసుకుని ఆసుపత్రికి వెళ్లి, సిటీ బస్సులో తిరిగి వస్తోంది.
(ఆ) బస్సు దిగాక తనను ఇంటిదాకా ఆహ్వానించవా అని వృద్ధుడు నవ్వుతూ అడిగాడు. ఆయన సుమారు రెండు గంటలు జీవనితో ఆప్యాయంగా గడిపాడు.
(ఇ) ఆ తల్లి అనుభవిస్తున్న స్థితిని వృద్ధుడు, ఆయన భార్య కూడా గతంలో అనుభవించారు. ఇరవై సంవత్సరాల క్రితం వారికీ జీవని లాంటి పాప పుట్టింది. అందుకే ఆమె తనకు ఎంతో సన్నిహితురాలిగా అనిపిస్తోందని అన్నాడు.
(ఈ) జీవనిలాంటి పిల్లల గురించి, వారి తల్లుల గురించి వృద్ధుడు ఏమన్నాడు?
జవాబులన్నీ పూర్తి వాక్యాల్లో రాయాలని బ్లూప్రింట్ సూచన. (ఈ) భాగంలో ప్రశ్నార్థకం (?) తో ముగిసే, గద్యంలోనే జవాబు ఉన్న ప్రశ్న రాయాలి.

3. రామాయణం నుంచి ఇచ్చిన కింది వాక్యాలు ఏయే కాండలకు చెందినవో వాక్యరూపంలో రాయండి.
(అ) యాగరక్షణ కోసం విశ్వామిత్రుడు రామలక్ష్మణులను తన వెంట తీసుకువెళ్లాడు.
(ఆ) శ్రీరాముని పాదుకలను సింహాసనంపై ఉంచి భరతుడు రాజ్యపాలన చేశాడు.
(ఇ) సీతను తీసుకుపోతున్న రావణునితో జటాయువు పోరాడాడు.
(ఈ) సుగ్రీవునికి ఇచ్చిన మాట ప్రకారం శ్రీరాముడు వాలిని సంహరించాడు.   [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
(అ) యాగరక్షణ కోసం విశ్వామిత్రుడు రామలక్ష్మణులను వెంట తీసుకువెళ్లిన సంఘటన బాలకాండలోనిది.
(ఆ) శ్రీరాముని పాదుకలను సింహాసనంపై ఉంచి భరతుడు రాజ్యపాలన చేసిన సంఘటన అయోధ్యాకాండలోనిది.
(ఇ) సీతను తీసుకుపోతున్న రావణునితో జటాయువు పోరాడిన సంఘటన అరణ్యకాండలోనిది.
(ఈ) శ్రీరాముడు వాలిని సంహరించిన సంఘటన కిష్కింధాకాండలోనిది.
కాండ పేరు ఒక్కటే రాస్తే సరిపోదు; బ్లూప్రింట్ ప్రకారం పూర్తి వాక్యం కావాలి.

కింది ప్రశ్నలకు నాలుగైదు వాక్యాల్లో జవాబులు రాయండి. (3 × 4 = 12)

4. ‘జలియన్ వాలా బాగ్’ పాఠ్యభాగ కవి జీవిత విశేషాలను తెలపండి.   [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
‘జలియన్ వాలా బాగ్’ పాఠ్యభాగ కవి డాక్టర్ ఉమర్ ఆలీషా. ఆయన తూర్పుగోదావరి జిల్లా పిఠాపురంలో జన్మించారు. నాటకాలు, ఖండకావ్యాలు, పద్య గ్రంథాలు, నవలలు, కథలు, ఏకాంకికలు, ప్రహసనాలు, అనువాదాలు వంటి ఎన్నో ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశారు. ఆయనకు ‘పండిట్’, ‘మౌల్వీ’ అనే బిరుదులు ఉన్నాయి. ఈ పాఠంలో ఆంగ్లేయుల దమనకాండను, భారతీయుల వేదనను పద్యాల్లో చిత్రించారు.

5. ‘చేజారిన బాల్యం’ పాఠ్యభాగ ప్రక్రియను వివరించండి.   [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
‘చేజారిన బాల్యం’ వ్యాస ప్రక్రియకు చెందిన పాఠం. ఒక విషయాన్ని గురించి రచయిత తన ఆలోచనలను, అనుభవాలను వచనంలో, క్రమంగా, స్వేచ్ఛగా వివరించే రచనను వ్యాసం అంటారు. ఈ పాఠాన్ని శీలా వీర్రాజు రాసిన ‘కలానికి ఇటూ అటూ’ అనే వ్యాస సంపుటి నుంచి గ్రహించారు. ఇందులో రచయిత తన చిన్ననాటి ఊరు, బడి, బొమ్మలు వేయడంపై ఏర్పడిన ఆసక్తి, బాల్యం ఎలా చేజారిపోయిందో జ్ఞాపకాలుగా చెప్పారు.

6. ‘జటాయువు’ పాత్ర స్వభావాన్ని రాయండి.   [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
జటాయువు దశరథుని మిత్రుడైన గృధ్రరాజు. పంచవటిలో రాముని కలిసి, రామలక్ష్మణులు లేనప్పుడు సీతను కాపాడతానని మాట ఇచ్చాడు. రావణుడు సీతను ఎత్తుకుపోతుంటే, వృద్ధుడైనా వెనుకాడకుండా అతణ్ణి ఎదిరించి రథాన్ని ధ్వంసం చేశాడు. రావణుడు రెక్కలు నరకడంతో నేలకూలాడు. రాముడు వచ్చే వరకు ప్రాణం నిలుపుకుని, రావణుడు సీతను దక్షిణ దిక్కుకు తీసుకుపోయాడని చెప్పి కన్నుమూశాడు. మాట నిలబెట్టుకోవడం, ధైర్యం, స్నేహధర్మం, త్యాగం అతని స్వభావంలోని గొప్ప గుణాలు. అందుకే రాముడు స్వయంగా అతనికి అంత్యక్రియలు చేశాడు.

కింది ప్రశ్నలకు సూచించిన విధంగా జవాబులు గుర్తించండి. (5 × 2 = 10)

7. గీత గీసిన పదాలకు సరైన అర్థాలను గుర్తించండి.
(అ) దేశానికి హాని చేసేవాడు పరిపంథి.
(A) మిత్రుడు   (B) శత్రువు   (C) సేవకుడు   (D) పండితుడు
(ఆ) తెల్లవారుజామున పొలాలపై నీహారము కమ్ముకుంది.
(A) పొగ   (B) ధూళి   (C) మంచు   (D) వాన   [2 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
(అ) (B) శత్రువు
(ఆ) (C) మంచు
ఈ రెండు పదాలూ ‘జలియన్ వాలా బాగ్’ పాఠంలోనివి.

8. గీత గీసిన పదాలకు సరైన పర్యాయపదాలను గుర్తించండి.
(అ) ఆ దృశ్యం చూసి అందరి హృదయం కరిగిపోయింది.
(A) మనసు, చిత్తం   (B) కన్ను, నేత్రం   (C) చేయి, కరం   (D) తల, శిరస్సు
(ఆ) చెరువులో మీనము ఈదుతోంది.
(A) కప్ప, మండూకం   (B) చేప, మత్స్యం   (C) పాము, సర్పం   (D) పక్షి, విహంగం   [2 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
(అ) (A) మనసు, చిత్తం
(ఆ) (B) చేప, మత్స్యం

9. గీత గీసిన పదాలకు సూచించిన విధంగా జవాబులు గుర్తించండి.
(అ) రాజు ఆన మేరకు సైనికులు కదిలారు. (ప్రకృతి పదం గుర్తించండి.)
(A) ఆశ   (B) ఆజ్ఞ   (C) అన్న   (D) ఆనందం
(ఆ) రాత్రి అంతా వర్షం కురిసింది. (వికృతి పదం గుర్తించండి.)
(A) రాతిరి   (B) రాజు   (C) రత్నం   (D) రథం   [2 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
(అ) (B) ఆజ్ఞ — ఆజ్ఞ (ప్రకృతి), ఆన (వికృతి).
(ఆ) (A) రాతిరి — రాత్రి (ప్రకృతి), రాతిరి (వికృతి).

10. గీత గీసిన పదాలకు నానార్థాలు గుర్తించండి.
(అ) అన్నదమ్ములు ఆస్తిని సమాన పాలుగా పంచుకున్నారు.
(A) క్షీరం, భాగం   (B) నీరు, నిప్పు   (C) పండు, కాయ   (D) ఇల్లు, వాకిలి
(ఆ) కష్టపడి చదివిన ఫలము పరీక్షలో కనిపిస్తుంది.
(A) పువ్వు, ఆకు   (B) నది, సముద్రం   (C) పండు, ప్రయోజనం   (D) రాయి, మట్టి   [2 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
(అ) (A) క్షీరం, భాగం
(ఆ) (C) పండు, ప్రయోజనం

11. గీత గీసిన పదాలకు వ్యుత్పత్త్యర్థాలను గుర్తించండి.
(అ) కొలనులో పంకజాలు వికసించాయి.
(A) జలమును ఇచ్చునది (మేఘం)   (B) పంకమున పుట్టినది (పద్మం)   (C) భూమిని ధరించునది (పర్వతం)   (D) రెండు పుట్టుకలు కలది (పక్షి)
(ఆ) జలధిలో అలలు ఎగసిపడుతున్నాయి.
(A) జలములు దీనియందు ధరింపబడును (సముద్రం)   (B) జలమును ఇచ్చునది (మేఘం)   (C) పంకమున పుట్టినది (పద్మం)   (D) భూమిని ధరించునది (పర్వతం)   [2 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
(అ) (B) పంకమున పుట్టినది (పద్మం) — పంకం అంటే బురద.
(ఆ) (A) జలములు దీనియందు ధరింపబడును (సముద్రం)

కింది ప్రశ్నలకు సరైన జవాబు గుర్తించండి. (5 × 1 = 5)

12. వీరుల కీర్తి దిగంతం వరకు వ్యాపించింది. (గీత గీసిన పదాన్ని విడదీసి గుర్తించండి.)
(A) దిగ + అంతం   (B) ది + గంతం   (C) దిక్ + అంతం   (D) దిక్ + కంతం   [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
(C) దిక్ + అంతం — జశ్త్వ సంధి. ‘క్’ స్థానంలో ‘గ్’ వచ్చింది.

13. కింది పదాల్లో ‘గసడదవాదేశ సంధి’కి చెందిన పదాన్ని గుర్తించండి.
(A) రామాలయం   (B) కాలుసేతులు   (C) దేవేంద్రుడు   (D) అత్యంత   [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
(B) కాలుసేతులు = కాలు + చేతులు. ద్వంద్వ సమాసంలో ‘చ’ స్థానంలో ‘స’ వచ్చింది.
మిగిలినవి: రామాలయం — సవర్ణదీర్ఘ; దేవేంద్రుడు — గుణ; అత్యంత — యణాదేశ సంధి.

14. మా ఊరి దేవాలయం చాలా పురాతనమైనది. (గీత గీసిన పదం ఏ సంధికి చెందినదో గుర్తించండి.)
(A) గుణ సంధి   (B) సవర్ణదీర్ఘ సంధి   (C) వృద్ధి సంధి   (D) యణాదేశ సంధి   [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
(B) సవర్ణదీర్ఘ సంధి — దేవ + ఆలయం; అ + ఆ కలిసి దీర్ఘమైన ‘ఆ’ వచ్చింది.

15. రామలక్ష్మణులు విశ్వామిత్రుని వెంట వెళ్లారు. (గీత గీసిన పదానికి విగ్రహవాక్యం గుర్తించండి.)
(A) రాముని యొక్క లక్ష్మణుడు   (B) రాముని వంటి లక్ష్మణుడు   (C) రాముని చేత లక్ష్మణుడు   (D) రాముడును, లక్ష్మణుడును   [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
(D) రాముడును, లక్ష్మణుడును — ద్వంద్వ సమాసం. రెండు పదాలూ సమాన ప్రాధాన్యంతో ఉన్నాయి.

16. కవిత్వంలో నవరసాలు ఉంటాయి. (గీత గీసిన పదం ఏ సమాసమో గుర్తించండి.)
(A) రూపక సమాసం   (B) ద్వంద్వ సమాసం   (C) ద్విగు సమాసం   (D) బహువ్రీహి సమాసం   [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
(C) ద్విగు సమాసం — నవ (తొమ్మిది) సంఖ్య గల రసాలు. మొదటి పదం సంఖ్యను తెలిపితే ద్విగు.

కింది ప్రశ్నలకు సూచించిన విధంగా జవాబులు రాయండి. (9 × 1 = 9)

17. ప్రళయ పయోధముల్ గురియు భంగి (ఈ పద్యభాగానికి సరైన ఆధునిక వచనాన్ని రాయండి.)   [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
ప్రళయకాలపు మేఘాలు కురిసే విధంగా.
పయోధములు = మేఘాలు; భంగి = విధంగా, లాగా. (జలియన్ వాలా బాగ్ పాఠంలోని పద్యపాదం.)

18. రచయిత చిన్నప్పుడు బొమ్మలు వేశారు. (ఈ వాక్యానికి వ్యతిరేకార్థక వాక్యం రాయండి.)   [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
రచయిత చిన్నప్పుడు బొమ్మలు వేయలేదు.

19. ఉమర్ ఆలీషా కవి. ఉమర్ ఆలీషా పండితుడు. (ఈ సామాన్య వాక్యాలను సంయుక్త వాక్యంగా మార్చి రాయండి.)   [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
ఉమర్ ఆలీషా కవి, పండితుడు.
రెండు వాక్యాల్లో కర్త ఒక్కరే; సమాన ప్రాధాన్యం గల రెండు విషయాలను కలిపితే సంయుక్త వాక్యం.

20. సీత మాయలేడిని చూసింది. సీత దాన్ని తెమ్మని రాముని కోరింది. (ఈ సామాన్య వాక్యాలను సంశ్లిష్ట వాక్యంగా మార్చి రాయండి.)   [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
సీత మాయలేడిని చూసి, దాన్ని తెమ్మని రాముని కోరింది.
మొదటి క్రియ ‘చూసింది’ అసమాపక క్రియ ‘చూసి’ గా మారింది.

21. రావణుడు సీతను అపహరించాడు. (ఈ వాక్యానికి సరైన కర్మణి వాక్యాన్ని రాయండి.)   [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
రావణుని చేత సీత అపహరించబడింది.

22. “ఉత్సాహం ఉన్నవానికి అసాధ్యం లేదు” అని లక్ష్మణుడు రామునితో అన్నాడు. (ప్రత్యక్ష వాక్యాన్ని పరోక్ష వాక్యంగా మార్చి రాయండి.)   [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
ఉత్సాహం ఉన్నవానికి అసాధ్యం లేదని లక్ష్మణుడు రామునితో అన్నాడు.
ఉద్ధరణ చిహ్నాలు తీసేసి, ‘లేదు’ + ‘అని’ కలిపి ‘లేదని’ అని రాయాలి.

23. దయచేసి నా మాట వినండి. (ఇది ఏ రకమైన సామాన్య వాక్యమో రాయండి.)   [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
ప్రార్థనార్థక వాక్యం. ‘దయచేసి’ అని వేడుకోవడం కనిపిస్తోంది.

24. ఆహా! ఎంత అందమైన తోట! (ఇది ఏ రకమైన సామాన్య వాక్యమో రాయండి.)   [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
ఆశ్చర్యార్థక వాక్యం.

25. ఆశీరర్థక వాక్యానికి ఒక ఉదాహరణ రాయండి.   [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
నీవు నూరేళ్లు చల్లగా జీవించు. (పెద్దలు దీవించే వాక్యం ఆశీరర్థకం.)

విభాగం II — సున్నితత్వం  —  20 మార్కులు

పాఠాలపై విషయాత్మక ప్రశ్నలు, అలంకారం, ఛందస్సు. 26 నుంచి 29 వరకు.

కింది ప్రశ్నలకు 8 నుంచి 10 వాక్యాల్లో జవాబులు రాయండి. (2 × 8 = 16)

26. ‘జలియన్ వాలా బాగ్’ పాఠ్యభాగం ఆధారంగా ఆంగ్లేయుల నిరంకుశత్వాన్ని కవి ఎలా చిత్రించారో మీ సొంత మాటల్లో రాయండి.   [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
డాక్టర్ ఉమర్ ఆలీషా ‘జలియన్ వాలా బాగ్’ పాఠంలో స్వాతంత్ర్యోద్యమ కాలం నాటి ఒక దారుణ ఘటనను పద్యాల్లో చిత్రించారు. భారతీయుల తిరుగుబాట్లను అణచడానికి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం రౌలట్ చట్టం తెచ్చింది. దాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ ప్రజలు జలియన్ వాలా బాగ్‌లో సమావేశమయ్యారు. జనరల్ డయ్యర్ ఆదేశంతో నిరాయుధులైన ఆ ప్రజలపై కాల్పులు జరిగాయి. ఆ దృశ్యాన్ని కవి ప్రళయకాలపు మేఘాలు వర్షించినట్లుగా ఫిరంగి గుండ్లు కురిశాయని వర్ణించారు. జనులను చంపగా కారిన రక్తం వాన నీటిలా ప్రవహించిందని ఉపమాలంకారంతో చెప్పారు. ఒకప్పుడు ఆంగ్ల కిరీటాన్ని కాపాడేందుకు భక్తిశ్రద్ధలతో సేవ చేసిన భారతీయ సైనికుడే, ఈ అన్యాయం చూశాక వారిపై పోరాటానికి సిద్ధమయ్యాడని కవి గుర్తుచేశారు. నిరాయుధుల మీద జరిగిన ఈ దాడి భారతీయుల హృదయాల్లో ఆగ్రహాన్ని రగిలించిందని పద్యాలు చెబుతాయి. ఈ విధంగా పాలకుల క్రూరత్వాన్ని, ప్రజల వేదనను, దేశభక్తుల ఆగ్రహాన్ని కవి హృదయాన్ని కదిలించేలా చిత్రించారు.
అసలు పరీక్షలో ఈ ప్రశ్నకు (లేదా) ఎంపికగా మరో పద్య పాఠం నుంచి ప్రశ్న ఉంటుంది.

27. ‘చేజారిన బాల్యం’ పాఠం ఆధారంగా రచయిత బాల్యం ఎలా గడిచిందో, అది ఎలా చేజారిపోయిందో రాయండి.   [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
‘చేజారిన బాల్యం’ శీలా వీర్రాజు రాసిన వ్యాసం. ఇందులో ఆయన తన చిన్ననాటి రోజులను ఆప్యాయంగా గుర్తుచేసుకున్నారు. రచయిత ఊరి పక్కనే గోదావరి నది ప్రవహించేది; ఊరి చుట్టూ చెట్లు, చేమలు ఉండేవి. ఆ రోజుల్లో విద్యుత్ దీపాలు పెద్ద రోడ్లలోనే ఉండేవి; ఆయన వీధిలో కిరసనాయిలు దీపం వెలిగేది. ప్రైవేటు మాష్టారు రామ్మూర్తిగారు పాఠాలు చెప్పాక ఆయనను బొమ్మలు వేయమని ప్రోత్సహించేవారు. రచయిత విమానం, ఇల్లు, కిరసనాయిలు దీపం వంటి బొమ్మలు వేశారు; మాష్టారు మెచ్చుకోవడంతో చిత్రకళపై ఆసక్తి పెరిగింది. ఆటపాటలు, స్నేహాలు, ఏ బాధ్యతా లేని స్వేచ్ఛ ఆయన బాల్యాన్ని మధురంగా మార్చాయి. ఒకసారి తండ్రి “నువ్వింకా చిన్నపిల్లవాడివే అనుకుంటున్నావా?” అని మందలించినప్పుడు, తాను పెద్దవాడినయ్యానని రచయితకు అర్థమైంది. చూస్తూ ఉండగానే బాల్యం చేతుల్లోంచి జారిపోయిందని ఆయన భావించారు. అందుకే ఈ వ్యాసానికి ‘చేజారిన బాల్యం’ అనే పేరు సరిగ్గా సరిపోతుంది.
అసలు పరీక్షలో (లేదా) ఎంపికగా మరో గద్య పాఠం నుంచి ప్రశ్న ఉంటుంది.

కింది ప్రశ్నలకు సూచించిన విధంగా జవాబులు రాయండి. (2 × 2 = 4)

28. సంసార సాగరాన్ని ఈదడం సులభం కాదు. (పై వాక్యంలో గల అలంకారం గుర్తించి, లక్షణం రాయండి.)   [2 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
రూపకాలంకారం.
లక్షణం: ఉపమేయానికి, ఉపమానానికి భేదం లేనట్లు, రెండూ ఒకటే అన్నట్లు చెబితే అది రూపకాలంకారం.
ఉపమేయం — సంసారం; ఉపమానం — సాగరం. ‘వలె’, ‘లాగా’ వంటి పోలిక పదం లేకుండా సంసారాన్నే సాగరంగా చెప్పారు.
ఉపమాలంకారంలో ‘వలె, పలె, భంగి’ వంటి పోలిక పదం ఉంటుంది; రూపకంలో ఉండదు. జలియన్ వాలా బాగ్ పాఠంలోని ‘రక్తము వర్షపాతముంబలెఁ బ్రవహించె’ ఉపమకు ఉదాహరణ.

29. పలుచని నీచమానవుఁడు పాటిఁ దలంపక నిష్ఠురోక్తులం (గురు, లఘువులు గుర్తించి గణవిభజన చేసి పద్యం పేరు రాయండి.)   [2 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
ప లు చని నీ చమా న వుఁడు పా టిఁద లం పక నిష్ ఠురో క్తు లం
I I II U IU I II U II U II U IU I U
నజభజజజర

న, జ, భ, జ, జ, జ, ర గణాలు వచ్చాయి కాబట్టి ఇది చంపకమాల పద్యపాదం.
యతి: 1వ అక్షరం ‘ప’ కు 11వ అక్షరం ‘పా’ తో మైత్రి. ప్రాస: నాలుగు పాదాల్లోనూ రెండో అక్షరం ‘ల’.
జాగ్రత్త: ‘వుఁ’, ‘టిఁ’ లోని అరసున్న (ఁ) గురువు కాదు. ‘ని’ తర్వాత ‘ష్ఠ’ సంయుక్తాక్షరం రావడంతో ‘నిష్’ గురువు.

విభాగం III — సృజనాత్మకత  —  20 మార్కులు

సృజనాత్మక రచన, ఉపవాచకం, జాతీయాలు. 30 నుంచి 33 వరకు.

కింది ప్రశ్నలకు 8 నుంచి 10 వాక్యాల్లో జవాబులు రాయండి. (2 × 8 = 16)

30. (A) ‘జలియన్ వాలా బాగ్’ పాఠం స్ఫూర్తితో, మీ పాఠశాల స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ సభలో ‘స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల త్యాగం’ అనే అంశంపై చేసే ప్రసంగాన్ని రాయండి.

(లేదా)

(B) ‘చేజారిన బాల్యం’ పాఠం ఆధారంగా, మీ బాల్యంలో మరచిపోలేని ఒక సంఘటనను వివరిస్తూ మీ మిత్రునికి లేఖ రాయండి.   [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
(A) నమూనా ప్రసంగం
గౌరవనీయులైన ప్రధానోపాధ్యాయులకు, ఉపాధ్యాయులకు, నా ప్రియమైన మిత్రులకు నమస్కారం.
ఈ రోజు మనం స్వేచ్ఛగా జెండా ఎగురవేస్తున్నాం. ఈ స్వేచ్ఛ మనకు సులభంగా రాలేదు. వేలాది మంది సమరయోధులు తమ ప్రాణాలను త్యాగం చేస్తేనే 1947 ఆగస్టు 15న దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చింది. 1919 ఏప్రిల్ 13న అమృత్‌సర్‌లోని జలియన్ వాలా బాగ్‌లో సమావేశమైన నిరాయుధ ప్రజలపై ఆంగ్లేయులు కాల్పులు జరిపారు. ఆ ఘటన దేశమంతటా ఆగ్రహాన్ని రగిలించింది. మహాత్మా గాంధీ అహింసా మార్గంలో కోట్లాది ప్రజలను ఉద్యమంలో నడిపించారు. భగత్ సింగ్ వంటి యువకులు చిన్న వయసులోనే ఉరికంబం ఎక్కారు. మన రాష్ట్రానికి చెందిన అల్లూరి సీతారామరాజు మన్యం ప్రజల కోసం ఆంగ్లేయులను ఎదిరించారు. వారి త్యాగానికి మనం ఇచ్చే నిజమైన గౌరవం — బాగా చదవడం, నిజాయితీగా బతకడం, దేశ నియమాలను పాటించడం. ఈ జెండా ఎప్పుడూ సగర్వంగా ఎగిరేలా మనమంతా కృషి చేద్దాం. జై హింద్.(B) నమూనా లేఖ
విజయవాడ,
5 నవంబర్ 2026.ప్రియమైన మిత్రుడు కిరణ్‌కు,
నీ ఉత్తరం అందింది. నువ్వు, మీ ఇంట్లో అందరూ క్షేమంగా ఉన్నారని భావిస్తాను. ఈ మధ్య తెలుగు తరగతిలో ‘చేజారిన బాల్యం’ పాఠం చదివాం. అది చదువుతుంటే నా చిన్ననాటి ఒక సంఘటన గుర్తొచ్చింది.
నేను మూడో తరగతిలో ఉన్నప్పుడు మా ఊరి చెరువు గట్టున స్నేహితులతో కలిసి కాగితపు పడవలు చేసి నీళ్లలో వదిలేవాళ్లం. ఒకరోజు నా పడవ అందరి పడవల కన్నా దూరం వెళ్లింది. ఆ రోజు నేను పొందిన ఆనందం ఇప్పటికీ మరచిపోలేను. ఇంటికి వచ్చాక అమ్మకు ఆ కథంతా ఎన్నిసార్లు చెప్పానో!
రచయిత తన మాష్టారు ప్రోత్సాహంతో బొమ్మలు వేయడం నేర్చుకున్నట్లే, మా నాన్నగారు ఆ రోజు నాకు కాగితంతో ఇంకా రకరకాల బొమ్మలు చేయడం నేర్పించారు. ఇప్పుడు పదో తరగతి చదువుల మధ్య ఆ ఆటలకు సమయం దొరకడం లేదు. బాల్యం నిజంగానే చేజారిపోయిందనిపిస్తుంది.
నీ బాల్యంలోని మరపురాని సంఘటన గురించి తిరిగి ఉత్తరం రాయి. మీ అమ్మానాన్నలకు నా నమస్కారాలు.

ఇట్లు,
నీ ప్రియ మిత్రుడు,
రవి.

చిరునామా:
కె. కిరణ్, పదో తరగతి,
జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల,
గుంటూరు.
లేఖలో ప్రదేశం, తేదీ, సంబోధన, క్షేమ సమాచారం, విషయం, ముగింపు, సంతకం, చిరునామా — ఏదీ వదలకూడదు.

31. (A) విశ్వామిత్రుని వెంట వెళ్లిన రామలక్ష్మణులు బాలకాండలో సాధించిన కార్యాలను వివరించండి.

(లేదా)

(B) సుగ్రీవునితో శ్రీరామునికి స్నేహం ఎలా కుదిరిందో, వాలి వధ వరకు జరిగిన సంఘటనలను రాయండి.   [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి

(A) యాగాలకు రాక్షసులు ఆటంకం కలిగిస్తుండడంతో, విశ్వామిత్రుడు యాగరక్షణ కోసం రాముని పంపమని దశరథుని కోరాడు. మొదట దశరథుడు వెనుకాడినా, వసిష్ఠుని సలహాతో రామలక్ష్మణులను పంపాడు. దారిలో విశ్వామిత్రుడు ఆకలిదప్పులు తెలియకుండా ఉండే బల, అతిబల విద్యలను రామునికి ఉపదేశించాడు. గురువు ఆజ్ఞతో రాముడు తాటకను సంహరించాడు. సంతోషించిన విశ్వామిత్రుడు ఎన్నో దివ్యాస్త్రాలను అనుగ్రహించాడు. సిద్ధాశ్రమంలో యాగం జరుగుతుండగా వచ్చిన సుబాహుని రాముడు సంహరించాడు; మారీచుని మానవాస్త్రంతో సముద్రంలో పడేలా దూరంగా విసిరేశాడు. తర్వాత మిథిలకు వెళ్తూ, గౌతమాశ్రమంలో అహల్యకు శాపవిమోచనం కలిగించాడు. జనకుని సభలో శివధనుస్సును ఎక్కుపెట్టి విరిచాడు. అలా సీతారాముల కల్యాణం జరిగింది. గురువు మాట శిరసావహించిన శిష్యులుగా రామలక్ష్మణులు బాలకాండలోనే తమ శౌర్యాన్ని చాటారు.

(B) సీతను వెతుకుతూ రామలక్ష్మణులు ఋష్యమూక పర్వతం దగ్గరికి చేరారు. వారిని చూసి భయపడిన సుగ్రీవుడు, వచ్చినవారు ఎవరో తెలుసుకురమ్మని హనుమంతుని పంపాడు. హనుమంతుడు భిక్షువు వేషంలో వచ్చి వారితో మాట్లాడి, వారిని సుగ్రీవుని దగ్గరకు తీసుకువెళ్లాడు. అగ్నిసాక్షిగా రాముడు, సుగ్రీవుడు మిత్రులయ్యారు. ఆకాశమార్గంలో సీత జారవిడిచిన నగలను సుగ్రీవుడు రామునికి చూపించాడు. అన్న వాలి తనను రాజ్యం నుంచి వెళ్లగొట్టి, తన భార్య రుమను కూడా దక్కించుకున్నాడని సుగ్రీవుడు తన బాధ చెప్పుకున్నాడు. సుగ్రీవునికి నమ్మకం కలిగించడానికి రాముడు దుందుభి కళేబరాన్ని కాలితో దూరంగా విసిరి, ఒకే బాణంతో ఏడు సాల వృక్షాలను ఛేదించాడు. మొదటి యుద్ధంలో అన్నదమ్ములిద్దరూ ఒకేలా ఉండడంతో రాముడు బాణం వేయలేకపోయాడు. రెండోసారి గుర్తుగా సుగ్రీవుని మెడలో పూలతీగ వేయించారు. ఆ యుద్ధంలో రాముడు చెట్టు చాటు నుంచి బాణం వేసి వాలిని సంహరించాడు. తర్వాత సుగ్రీవుడు కిష్కింధకు రాజయ్యాడు; వాలి కుమారుడు అంగదుడు యువరాజయ్యాడు.
బ్లూప్రింట్ ప్రకారం ఈ ప్రశ్న ఉపవాచకంలోని ఏ కాండ నుంచైనా రావచ్చు; A, B ఒకే కాండ నుంచి ఇవ్వరు.

కింది ప్రశ్నలకు సూచించిన విధంగా జవాబులు రాయండి. (2 × 2 = 4)

32. పరీక్ష ఫలితాల రోజు దగ్గర పడుతుంటే విద్యార్థులకు గుండెల్లో రైళ్లు పరిగెత్తాయి. (పై వాక్యంలోని జాతీయాన్ని గుర్తించి విడిగా రాయండి.)   [2 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
జాతీయం: గుండెల్లో రైళ్లు పరిగెత్తడం.
అర్థం: తీవ్రమైన భయం, ఆందోళన కలగడం.
బ్లూప్రింట్ ప్రకారం అసలు పరీక్షలో ఈ ప్రశ్న పాఠాల్లోని జాతీయాల నుంచే వస్తుంది. పాఠాల చివర ఉన్న జాతీయాలను పుస్తకం నుంచి జాబితాగా రాసుకోండి.

33. ‘శబరి ఎదురుచూపులు’ — ఈ జాతీయాన్ని ఏ అర్థంలో/సందర్భంలో ఉపయోగిస్తారో రాయండి.   [2 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
ఎంతో కాలంగా, ఓపికగా, భక్తితో ఒకరి రాక కోసం ఎదురుచూడడాన్ని ‘శబరి ఎదురుచూపులు’ అంటారు. అరణ్యకాండలో శబరి శ్రీరాముని రాక కోసం ఏళ్ల తరబడి ఎదురుచూసింది. అందుకే ఈ మాట వచ్చింది.
ఉదాహరణ: విదేశాల్లో ఉన్న కొడుకు కోసం ఆ తల్లి శబరి ఎదురుచూపులు చూస్తోంది.

SA1 తెలుగు — మిగిలిన 6 పాఠాల ముఖ్యమైన ప్రశ్నలు, జవాబులు

పై 33 ప్రశ్నల పేపర్‌లో రాని ఆరు పాఠాలకు ఇక్కడ 133 ప్రశ్నలు, జవాబులు ఉన్నాయి: కవి/రచయిత పరిచయం, ఒక మార్కు జవాబులు, 4 మార్కుల జవాబులు, 8 మార్కుల జవాబులు, అర్థసందర్భాలు, పాఠం చివరి భాషాంశాలు, వ్యాకరణాంశాలు. ప్రశ్నలన్నీ 2026-27 AP SCERT పదో తరగతి తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం తెలుగు పరిమళం లోని ‘ఇవి చేయండి’ అభ్యాసాల నుంచే తీసుకున్నాం. ప్రతి జవాబు పాఠం, పద్యాల భావంతో సరిచూశాం.

పాఠం ఎంచుకోండి: ప్రత్యక్ష దైవాలు | బతుకు గంప | ఉపన్యాస కళ | ప్రకృతి సందేశం | రాజధర్మం | కన్యాశుల్కం

1. ప్రత్యక్ష దైవాలు — ఎఱ్ఱన (ఇతిహాసం)

కవి: ఎఱ్ఱన (కవిత్రయంలో మూడవ కవి). ప్రక్రియ: ఇతిహాసం. మూలం: మహాభారతం, అరణ్యపర్వం, ఐదవ ఆశ్వాసం. నేపథ్యం: అరణ్యవాసంలో ఉన్న ధర్మరాజుకు మార్కండేయ మహర్షి కౌశికుని కథ చెబుతాడు. పతివ్రత సూచనతో కౌశికుడు మిథిలానగరంలోని ధర్మవ్యాధుని దగ్గరకు వెళ్తాడు. సందేశం: కంటికి కనిపించే దేవతలు తల్లిదండ్రులు; వారి సేవే ఉత్తమ ధర్మం.

1. ఎఱ్ఱన గురించి రాయండి (కవి పరిచయం). [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
మహాభారతాన్ని ఆంధ్రీకరించిన కవిత్రయంలో ఎఱ్ఱన మూడవ కవి. క్రీ.శ. 14వ శతాబ్దం వాడు.
తల్లిదండ్రులు పోతమ్మ, సూరనలు. పాకనాడు సీమ (నెల్లూరు జిల్లా కందుకూరు సమీపం) గుడ్లూరు గ్రామంలో జన్మించారు.
అద్దంకిని రాజధానిగా చేసుకుని పాలించిన ప్రోలయవేమారెడ్డి ఆస్థానకవి.
రచనలు: రామాయణం, హరివంశం, అరణ్యపర్వశేషం, నృసింహపురాణం. బిరుదులు: ‘శంభుదాసుడు’, ‘ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు’. ఆయన రచనాశైలి ‘సూక్తివైచిత్రి’ గా పేరొందింది.

2. ఎఱ్ఱన ఎవరి ఆస్థాన కవి? [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
ప్రోలయవేమారెడ్డి ఆస్థాన కవి.

3. ధర్మవ్యాధుని కథను ఎవరు ఎవరికి చెప్పారు? [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
మార్కండేయ మహర్షి ధర్మరాజుకు చెప్పాడు.

4. ఎవరికి సేవ చేయడం తన ధర్మం అని కౌశికుడు గ్రహించాడు? [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
తన తల్లిదండ్రులకు (గురుజనులకు) సేవ చేయడమే తన ధర్మం అని గ్రహించాడు.

5. ధర్మవ్యాధుని కథ ఏ గ్రంథం నుండి స్వీకరించబడింది? [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
మహాభారతం అరణ్యపర్వం ఐదవ ఆశ్వాసం నుండి.

6. గృహస్థుడు ఎవరెవరిని పూజించాలి? [2 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
పుణ్యాన్ని కోరే గృహస్థుడు తల్లి, తండ్రి, గురువు, అగ్ని, ఆత్మ అనే ఐదుగురిని పూజించి సంతోషపరచాలి. అలాంటి గృహస్థుడే ధర్మాత్ముడు.

7. కౌశికుని తల్లిదండ్రులు చూపు కోల్పోవడానికి గల కారణాలు ఏమిటి? [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
కౌశికుని తల్లిదండ్రులు వృద్ధులు. కొడుకు తమకు ఆధారం అనుకుని అతనిపై ఎంతో ప్రేమతో జీవిస్తున్నారు.
కానీ కౌశికుడు వేదాధ్యయనం చేసి జ్ఞానం పొందాలనే కోరికతో, వారి అనుమతి లేకుండా వారిని విడిచి వెళ్లిపోయాడు.
కొడుకు వెళ్లిన మరుక్షణం నుంచి గుండెలు పగిలిపోయేటట్లు ఏడ్చి ఏడ్చి వారు అంధులయ్యారు.
కొడుకు దూరమైన దుఃఖమే వారి చూపు పోవడానికి కారణం.

8. ధర్మవ్యాధుని తల్లిదండ్రులు సంతోషంగా ఉండటానికి కారణమేమిటి? [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
ధర్మవ్యాధుడు తల్లిదండ్రులనే తన ప్రత్యక్ష దైవాలుగా భావించాడు.
వారికి రుచికరమైన పండ్లు, పూలు, గంధం, అందమైన నగలు, వస్త్రాలు, ఇష్టమైన ఆహారపదార్థాలు అందిస్తాడు.
భార్యాబిడ్డలతో కలిసి వారికి సేవ చేస్తాడు. మనసు, మాట, ఆచరణ (త్రికరణశుద్ధి) చేత తల్లిదండ్రులను ప్రేమిస్తాడు.
అందుకే వారు సుగంధాలు వెదజల్లే భవనంలో ఉన్నత ఆసనాలపై ఆనందంగా కూర్చుని ఉన్నారు.

9. ధర్మవ్యాధుడు కౌశికునితో ‘తల్లిదండ్రుల సేవా విశిష్టత’ గురించి ఏమని చెప్పాడు? [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
ధర్మవ్యాధుడు తల్లిదండ్రులను కౌశికునికి చూపించి — ‘వీరు నా తల్లిదండ్రులు. వీరికి సేవ చేయడం వల్లనే నాకు ఉత్తమ జ్ఞానం లభించింది’ అన్నాడు.
లోకంలో అందరూ కోరికలతో దేవతల్ని పూజిస్తారు. కానీ నా తల్లిదండ్రులే నాపాలిటి దేవతలు; ఇతర దేవతల గురించి నాకు తెలియదు.
వారిని సేవించడం వల్లనే వేదాధ్యయనం, యజ్ఞాలు, వ్రతాలు చేసిన ఫలితం వస్తుంది.
నీవు సంపాదించిన విద్య గానీ, పుణ్యం కోసం పడే శ్రమ గానీ, తల్లిదండ్రుల సేవ చేయకపోతే వ్యర్థమవుతాయి అని చెప్పాడు.

10. ధర్మవ్యాధుని తల్లిదండ్రులు తమ పుత్రప్రేమను ఎలా వ్యక్తీకరించారు? [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
‘నాయనా! నీ వంటి ఉత్తముడు కుమారుడై ఉండగా మాకేమీ లోటు లేదు. నీవు పాటించే ధర్మం నిన్ను రక్షిస్తోంది.
చక్కని సంపదలతో చిరకాలం జీవించగలవు. నీ ప్రవర్తన చేత మన వంశం పవిత్రమైంది.
మానవుడిగా జన్మించావే గానీ నీవు దేవతలలో గొప్ప దేవతవు; సందేహం లేదు.
మనసు, మాట, ఆచరణ చేత తల్లిదండ్రులను ప్రేమించే విషయంలో ముందు నిన్ను, తర్వాత పరశురాముని గురించి చెప్పాలి. మరెవ్వరూ నీకు సాటిరారు’ అని పుత్రప్రేమను వ్యక్తం చేశారు.

11. ‘ప్రత్యక్ష దైవాలు’ పాఠ్యభాగ సారాంశాన్ని మీ సొంత మాటల్లో రాయండి. [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
కౌశికుడు విద్యాభ్యాసం పూర్తయ్యాక తల్లిదండ్రులను సేవించకుండా, సకల ధర్మాలు తెలుసుకోవాలని బయలుదేరాడు. ఒకనాడు చెట్టు కింద వేదాధ్యయనం చేస్తుండగా ఒక పక్షి రెట్ట వేసింది. కోపంతో చూడగా ఆ పక్షి కాలి బూడిదైంది.
తర్వాత ఒక ఇంటి ముందు భిక్ష అడిగాడు. ఆ ఇల్లాలు భర్త సేవలో ఉండి భిక్ష ఆలస్యం చేసింది. కోపంతో చూసిన కౌశికునితో ఆమె — ‘నేను చెట్టుపై పక్షిని కాను’ అని చెప్పి, ధర్మసూక్ష్మాలు తెలుసుకోవాలంటే మిథిలలోని ధర్మవ్యాధుని కలవమంది.
ధర్మవ్యాధుడు కౌశికుని సగౌరవంగా ఇంటికి తీసుకెళ్లి, ఉన్నత ఆసనాలపై ఆనందంగా ఉన్న తన తల్లిదండ్రులను చూపించాడు. వారు కుమారుని దేవతలలో గొప్పవానిగా పొగిడారు.
ధర్మవ్యాధుడు — తల్లిదండ్రులే తనకు ప్రత్యక్ష దైవాలని, వారి సేవ వల్లనే తనకు జ్ఞానం వచ్చిందని, గృహస్థుడు తల్లి, తండ్రి, గురువు, అగ్ని, ఆత్మలను పూజించాలని చెప్పాడు.
కౌశికుడు వృద్ధులైన తల్లిదండ్రులను అనుమతి లేకుండా విడిచి వచ్చాడని, వారు ఏడ్చి ఏడ్చి గుడ్డివారయ్యారని, వెంటనే వెళ్లి వారి దుఃఖాగ్నిని చల్లార్చమని హితవు చెప్పాడు. తల్లిదండ్రుల సేవ లేకపోతే విద్య, పుణ్యం వ్యర్థమన్నాడు.
కౌశికుడు ఆ హితవాక్యాలను శ్రద్ధగా విని, తప్పక ఆచరిస్తానని, తల్లిదండ్రులను సేవించి తరిస్తానని మాట ఇచ్చాడు. పదివేల మందిలో ఒక్కడైనా నీలాగా ధర్మాన్ని ఆచరించలేడని ధర్మవ్యాధుని కొనియాడాడు.

12. ఈ పాఠం ఆధారంగా ధర్మవ్యాధుని వ్యక్తిత్వాన్ని విశ్లేషించండి. [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
మాతాపితృ భక్తుడు: ధర్మవ్యాధుడు తల్లిదండ్రులనే ప్రత్యక్ష దైవాలుగా భావించాడు. ఇతర దేవతల గురించి తనకు తెలియదన్నాడు.
సేవాతత్పరుడు: భార్యాబిడ్డలతో కలిసి తల్లిదండ్రులకు పండ్లు, పూలు, గంధం, నగలు, వస్త్రాలు, ఇష్టమైన ఆహారం అందించి నియమంగా సేవ చేస్తాడు.
త్రికరణశుద్ధి గలవాడు: మనసు, మాట, ఆచరణ చేత తల్లిదండ్రులను ప్రేమిస్తాడు. పరశురాముని తర్వాత అలాంటివాడు అతడేనని తల్లిదండ్రులే చెప్పారు.
అతిథి మర్యాద తెలిసినవాడు: కౌశికుని సగౌరవంగా ఇంటికి తీసుకెళ్లి, తల్లిదండ్రులకు పరిచయం చేశాడు.
ధర్మజ్ఞుడు, జ్ఞాని: గృహస్థధర్మాన్ని, తల్లిదండ్రుల సేవా విశిష్టతను వివరించాడు.
నిర్భయంగా హితం చెప్పేవాడు: కౌశికుడు చేసిన తప్పును సూటిగా చెప్పి, వెంటనే వెళ్లి తల్లిదండ్రుల దుఃఖం తీర్చమని హితవు పలికాడు.
అందుకే కౌశికుడు ‘పదివేల మందిలో ఒక్కడైనా నీలాగా ధర్మాన్ని ఆచరించలేడు’ అని అతన్ని కొనియాడాడు.

13. అర్థసందర్భ సహిత వ్యాఖ్య రాయండి: ‘వాఁడ సూవె ధర్మాత్ముండు వసుధమీఁద’ [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
కవి పరిచయం: ఈ వాక్యం ఎఱ్ఱన రచించిన మహాభారతం అరణ్యపర్వం ఐదవ ఆశ్వాసంలోని ‘ప్రత్యక్ష దైవాలు’ పాఠ్యభాగంలోనిది.
సందర్భం: గృహస్థధర్మం గురించి ధర్మవ్యాధుడు కౌశికునికి చెప్పిన సందర్భంలోనిది.
అర్థం: (తల్లి, తండ్రి, గురువు, అగ్ని, ఆత్మలను పూజించి సంతోషపెట్టే గృహస్థుడు) వాడే ఈ భూమిపై ధర్మాత్ముడు సుమా!
వివరణ: ఈ ఐదుగురిని పూజించేవాడే నిజమైన ధర్మాత్ముడని ధర్మవ్యాధుని భావం.

14. అర్థసందర్భ సహిత వ్యాఖ్య రాయండి: ‘గురు జనములకుఁ బ్రీతిఁ జేసెద ననఘా!’ [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
కవి పరిచయం: ఈ వాక్యం ఎఱ్ఱన రచించిన ‘ప్రత్యక్ష దైవాలు’ పాఠ్యభాగంలోనిది.
సందర్భం: ధర్మవ్యాధుని హితవాక్యాలు విన్న కౌశికుడు అతనితో అన్న మాటలు.
అర్థం: ఓ పుణ్యాత్ముడా! (నీ మాటలను వదలకుండా ఆచరించి) పెద్దలకు (తల్లిదండ్రులకు) సంతోషం కలిగిస్తాను.
వివరణ: తన తప్పు తెలుసుకున్న కౌశికుడు తల్లిదండ్రులను సేవించి తరిస్తానని మాట ఇచ్చాడని భావం.

15. ‘అనుపమ మెట్టివారలకు…’ పద్యానికి ప్రతిపదార్థం, భావం రాయండి. [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
పద్యం (చ.): అనుపమ మెట్టివారలకు నందదు ధర్మపథంబు ధాత్రిలో; / విను, పది వేవురందొకఁడు విశ్రుతధర్మపరాయణుండు గ / ల్గునొ కలుగండొ సందియము; గోరి సనాతనధర్మ మూఁది యె / వ్వనికిని నీకుఁ బోలె బుధ వత్సల! యిట్లు చరింపవచ్చునే.
ప్రతిపదార్థం (పాఠ్యపుస్తకం ప్రకారం):
బుధ వత్సల! = పండితులచే ఆదరింపబడే ఓ ధర్మవ్యాధుడా!
విను = ఆలకింపుము
ధాత్రిలో = ఈ భూమియందు
ధర్మపథంబు = ధర్మమార్గం
అనుపమము = సాటిలేనిది
ఎట్టివారలకు = ఎటువంటి వారికైనా
అందదు = గ్రహించడం సాధ్యం కాదు
పదివేవురందు = పదివేల మందిలో
ఒకఁడు = ఒకడైన
విశ్రుత ధర్మ పరాయణుండు = గొప్ప ధర్మ మార్గాన్ని అనుసరించేవాడు
కల్గును + ఒ = కలుగునో? (ఉంటాడో)
కలుగండు + ఒ = కలుగడో? (ఉండడో)
సందియము = సందేహమే
కోరి = ప్రయత్నించి
సనాతనధర్మము = ప్రాచీనధర్మాన్ని
ఊఁది = తెలిసి, గ్రహించి
ఇట్లు = ఈ విధంగా
ఎవ్వనికిని = ఎవరికి అయినా (ఏ మనిషికైనా)
నీకున్ + పోలెన్ = నీవు ఆచరిస్తున్న విధంగా
చరింప వచ్చునే = ప్రవర్తించడం సాధ్యమా? (సాధ్యం కాదు)
భావం: జ్ఞానుల చేత ఆరాధింపబడే ఓ ధర్మవ్యాధుడా! ధర్మమార్గం సాటిలేనిది. భూమిపై నివసించే పదివేల మందిలో ఏ ఒక్కడైనా ధర్మాచరణకు పూనుకుంటాడో లేదో సందేహమే. నీలాగా ప్రయత్నపూర్వకంగా ధర్మాన్ని ప్రమాణంగా స్వీకరించి ఆచరించేవాడు ఉండడు.

16. ‘ఎంతయు వృద్ధులై…’ పద్యానికి ప్రతిపదార్థం, భావం రాయండి. [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
పద్యం (ఉ.): ఎంతయు వృద్ధులై తమకు నీ వొకరుండవ తెప్పగాఁగ న / త్యంతముదంబునన్ బ్రదుకు తల్లిని దండ్రిని నుజ్జగించి ని / శ్చింతుఁడవై సదాధ్యయనశీలత వారి యనుజ్ఞ లేక యే / కాంతమ యెమ్మెయిన్ వెడలితక్కట! నీవు గరంబు క్రూరతన్.
ప్రతిపదార్థం:
ఎంతయు = మిక్కిలి
వృద్ధులు + ఐ = ముసలివారై
తమకు = వారికి
నీవు + ఒకరుండవ = నీవు ఒక్కడివే
తెప్పగాఁగన్ = ఆధారంగా (దాటించే తెప్పలా)
అత్యంత ముదంబునన్ = ఎంతో సంతోషంతో (ప్రేమతో)
బ్రదుకు = జీవిస్తున్న
తల్లిని దండ్రిని = తల్లిదండ్రులను
ఉజ్జగించి = విడిచిపెట్టి
నిశ్చింతుఁడవు + ఐ = ఏ చింతా లేనివాడివై
సదా + అధ్యయనశీలతన్ = ఎల్లప్పుడూ చదువుకోవాలనే కోరికతో
వారి అనుజ్ఞ లేక = వారి అనుమతి లేకుండా
ఏకాంతమ = ఒంటరిగానే
ఎమ్మెయిన్ = ఏ విధంగానో
నీవు గరంబు క్రూరతన్ = నీవు మిక్కిలి క్రూరత్వంతో
వెడలితి = వెళ్లిపోయావు
అక్కట = అయ్యో!
భావం (పాఠ్యపుస్తకం): కౌశిక మహర్షీ! నీ తల్లిదండ్రులు వృద్ధులు. వారు నీపై ఎంతో ప్రేమతో జీవిస్తున్నారు. వారికి నీవే ఆధారం. కాని నీవు వేదాధ్యయనం చేసి జ్ఞానాన్ని పొందాలని భావించావు. తల్లిదండ్రుల అనుమతి లేకుండా వారిని వదిలిపెట్టావు. వారి స్థితిగతులను గురించి ఎలాంటి విచారణ చేయలేదు. ఈ కఠినమైన నీ ప్రవర్తన నాకు నచ్చలేదు.
గమనిక: ఈ పద్యానికి పాఠ్యపుస్తకంలో భావం మాత్రమే ఉంది. ప్రతిపదార్థం భావానికి సరిపోయేలా మేము రాశాం; మీ ఉపాధ్యాయులు చెప్పిన పద రూపాలతో ఒకసారి సరిచూసుకోండి.

17. భాషాంశాలు: ఎరుపు పదాలకు అర్థాలు — జనకుడు, అమరులు, భూషణం, వాంఛ, హర్మ్యాలు, హితము. [6 × 1]

జవాబు చూడండి
జనకుడు = తండ్రి
అమరులు = దేవతలు
భూషణం = అలంకారం, ఆభరణం
వాంఛ = కోరిక
హర్మ్యాలు = మేడలు, భవనాలు
హితము = మేలు

18. పర్యాయపదాలు: పుత్రుడు, వస్త్రం, జనని, చక్షువు, వహ్ని. [5 × 1]

జవాబు చూడండి
పుత్రుడు = కుమారుడు, తనయుడు, సుతుడు
వస్త్రం = బట్ట, వలువ, అంబరం
జనని = తల్లి, మాత, అమ్మ
చక్షువు = కన్ను, నేత్రం, నయనం
వహ్ని = అగ్ని, అనలం, పావకుడు

19. నానార్థాలు: గురువు, అర్థం, ఫలం, బుధుడు, వంశం. [5 × 1]

జవాబు చూడండి
గురువు = ఉపాధ్యాయుడు, తండ్రి, బృహస్పతి
అర్థం = ధనం, కారణం, శబ్దార్థం
ఫలం = పండు, ప్రయోజనం, ఫలితం
బుధుడు = పండితుడు, బుధగ్రహం, దేవత
వంశం = కులం, వెదురు, సమూహం

20. వ్యుత్పత్త్యర్థాలు: ధర్మం, బుధుడు, జనని, జామదగ్ని, వసుధ. [5 × 1]

జవాబు చూడండి
ధర్మం = లోకాన్ని ధరించునది
బుధుడు = తెలిసినవాడు (పండితుడు)
జనని = జన్మనిచ్చునది (తల్లి)
జామదగ్ని = జమదగ్ని కుమారుడు (పరశురాముడు)
వసుధ = వసువులను (సంపదలను) ధరించునది (భూమి)

21. పట్టిక నుంచి ప్రకృతి – వికృతులు గుర్తించి రాయండి. [6 × 1]

జవాబు చూడండి
కార్యం – కర్జం
పుత్రుడు – బొట్టె
యజ్ఞం – జన్నం
విజ్ఞానం – విన్నాణం
దృఢం – దిటవు
హృదయం – ఎద

22. సంధులు విడదీసి పేర్లు రాయండి: నిజంబగు, మూలంబైనది, కలదొక, వేల్పులనఘ, నీవొకరుండవు. [5 × 1]

జవాబు చూడండి
నిజంబగు = నిజంబు + అగు (ఉకార సంధి)
మూలంబైనది = మూలంబు + ఐనది (ఉకార సంధి)
కలదొక = కలదు + ఒక (ఉకార సంధి)
వేల్పులనఘ = వేల్పులు + అనఘ (ఉకార సంధి)
నీవొకరుండవు = నీవు + ఒకరుండవు (ఉకార సంధి)

23. పదాలను కలిపి సంధి పేరు రాయండి: జ్ఞాన + అర్థంబు, విజ్ఞాన + ఉన్నతి, అభి + అంతరం, ధర్మ + ఆత్ముడు. [4 × 1]

జవాబు చూడండి
జ్ఞానార్థంబు (సవర్ణదీర్ఘ సంధి)
విజ్ఞానోన్నతి (గుణ సంధి)
అభ్యంతరం (యణాదేశ సంధి)
ధర్మాత్ముడు (సవర్ణదీర్ఘ సంధి)

24. త్రిక సంధి: ఈ + మహాత్ముడు, ఆ + విప్రుడు, ఆ + పతివ్రత, ఏ + మెయిన్, ఈ + కన్య — కలిపి రాయండి. [5 × 1]

జవాబు చూడండి
ఇమ్మహాత్ముడు
అవ్విప్రుడు
అప్పతివ్రత
ఎమ్మెయిన్
ఇక్కన్య
సూత్రాలు: 1. ఆ, ఈ, ఏ లను సర్వనామములు త్రికంబులనబడును. 2. త్రికము మీది అసంయుక్త హల్లునకు ద్విత్వంబు బహుళంబుగానగు. 3. ద్విరుక్తంబగు హల్లు పరంబగునపుడు ఆచ్ఛికంబగు దీర్ఘంబునకు హ్రస్వంబగు. (ఉదా: ఈ + మెయి → ఇమ్మెయి)

25. సమాసాలకు విగ్రహవాక్యాలు, సమాసం పేర్లు రాయండి. [8 × 1]

జవాబు చూడండి
జననీజనకులు = జననియు, జనకుడును (ద్వంద్వ సమాసం)
ఫలపుష్పములు = ఫలములును, పుష్పములును (ద్వంద్వ సమాసం)
వస్త్రభూషణములు = వస్త్రములును, భూషణములును (ద్వంద్వ సమాసం)
భక్ష్యభోజ్యములు = భక్ష్యములును, భోజ్యములును (ద్వంద్వ సమాసం)
ధర్మమైన పథం = ధర్మపథం (విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం)
సనాతనమైన ధర్మం = సనాతనధర్మం (విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం)
మానుషుని యొక్క దేహం = మానుషదేహం (షష్ఠీ తత్పురుష సమాసం)
శోకమనెడి వహ్ని = శోకవహ్ని (రూపక సమాసం)

26. రూపకాలంకారం లక్షణం రాసి, ‘సంసార సాగరాన్ని ఈదటం కష్టం’ లో సమన్వయం చేయండి. [2 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
లక్షణం: ఉపమాన ధర్మాన్ని ఉపమేయంపై ఆరోపిస్తూ ఉపమేయానికి ఉపమానానికి అభేదం (భేదం లేనట్లు) చెప్పినట్లయితే అది రూపకాలంకారం.
సమన్వయం: సంసారాన్ని (ఉపమేయం) సాగరంగా (ఉపమానం) అభేదంగా చెప్పారు. ‘దయావర్షం కురిపించింది’ లో దయను వర్షంగా చెప్పారు — ఇదీ రూపకమే. పాఠంలో ఉదాహరణ: ‘శోకవహ్ని’.

27. గణవిభజన చేసి పద్యపాదం పేరు రాయండి: 1. ఎంతయు వృద్ధులై తమకు నీవొకరుండవ తెప్పగాఁగ న(త్యంత) 2. అనుపమ మెట్టి వారలకు నందదు ధర్మపథంబు ధాత్రిలో [2 × 2]

జవాబు చూడండి
1. ఎంతయు (U I I – భ) | వృద్ధులై (U I U – ర) | తమకు (I I I – న) | నీవొక (U I I – భ) | రుండవ (U I I – భ) | తెప్పగాఁ (U I U – ర) | గన (I U – వ). భ – ర – న – భ – భ – ర – వ గణాలు కాబట్టి ఇది ఉత్పలమాల పాదం. యతి 10వ అక్షరం.
2. అనుప (I I I – న) | మమెట్టి (I U I – జ) | వారల (U I I – భ) | కునంద (I U I – జ) | దుధర్మ (I U I – జ) | పథంబు (I U I – జ) | ధాత్రిలో (U I U – ర). న – జ – భ – జ – జ – జ – ర గణాలు కాబట్టి ఇది చంపకమాల పాదం. యతి 11వ అక్షరం.

28. ఆటవెలది పద్య లక్షణాలు రాయండి. [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
1. ఆటవెలది ఉపజాతికి చెందినది. 2. నాలుగు పాదాలుంటాయి. 3. 1, 3 పాదాలు ఒక విధంగాను, 2, 4 పాదాలు ఒక విధంగాను ఉంటాయి. 4. 1, 3 పాదాల్లో వరుసగా మూడు సూర్యగణాలు, రెండు ఇంద్రగణాలు ఉంటాయి. 5. 2, 4 పాదాల్లో ఐదు సూర్యగణాలు ఉంటాయి. 6. ప్రతిపాదంలో నాల్గవ గణంలోని మొదటి అక్షరానికి యతి చెల్లుతుంది. 7. యతి లేని చోట ప్రాసయతి చెల్లుతుంది. 8. ప్రాసనియమం లేదు.
పాఠంలో ఉదాహరణ: ‘నీక వగచి వగచి నిర్భిన్నహృదయులై…’

2. బతుకు గంప — మూలింటి చంద్రకళ (కథానిక)

రచయిత్రి: మూలింటి చంద్రకళ. ప్రక్రియ: కథానిక. మూలం: ఆమె కథల నుండి. కథ: పండ్లు అమ్ముకునే ఎల్లమ్మ కష్టాలు, ఆత్మస్థైర్యం, మానవత్వం. సందేశం: కష్టాలను ఆత్మస్థైర్యంతో ఎదుర్కోవాలి; ఉన్నంతలో తృప్తిగా జీవించాలి; మనిషికి మనిషే తోడు.

1. మూలింటి చంద్రకళ గురించి రాయండి (రచయిత్రి పరిచయం). [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
నిరుపేదల జీవిత వాస్తవాలను కథావస్తువుగా తీసుకుని రచనలు చేసిన కథారచయిత్రి మూలింటి చంద్రకళ.
చిత్తూరు జిల్లా అరగొండలో 06.09.1969 న జన్మించారు. తల్లిదండ్రులు రాజగోపాల్, విమలమ్మ. 05.12.2004 న మరణించారు.
భర్త రామకృష్ణ సహకారంతో కథలు, కథానికలు రాశారు. వాటిలో ఒక ప్రయాణం, బతుకు గంప, ఒక రైతుకథ ముఖ్యమైనవి.
భానుమతి రామకృష్ణ గారి ‘అత్తగారి కథలు’, మునిమాణిక్యం నరసింహారావు గారి ‘కాంతం కథలు’ పై రేడియోలో ప్రసంగ వ్యాసాలు చేశారు.

2. ‘సాయిలు’ ఎవరు? [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
ఏటి వరదలో కొట్టుకొచ్చిన బిడ్డ. ఎల్లమ్మ తన బిడ్డలతో సమానంగా పెంచిన కొడుకు. ఇప్పుడు బస్సు కండక్టర్ ఉద్యోగం చేస్తున్నాడు.

3. రచయిత్రికి ఎల్లమ్మతో పరిచయం ఎలా ఏర్పడింది? [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
నాలుగేళ్ల క్రితం ఈతపుల్లల గంపలో పండ్లు అమ్ముతూ ఎల్లమ్మ రచయిత్రి వీధిలోకి వచ్చింది. అప్పటి నుంచి పండ్లు కొనడంతో పరిచయం ఏర్పడింది.

4. ఎల్లమ్మ లాంటి వ్యక్తుల గురించి రచయిత్రి ఏమన్నది? [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
ఎల్లమ్మలా పండ్లమ్ముకునే వాళ్ల బతుకులన్నీ ఇట్లే ఉంటాయేమో; జానెడు పొట్ట కోసం, కన్నబిడ్డల కోసం రెక్కలు ముక్కలు చేసుకుంటూ పొద్దస్తమానం కష్టపడుతూనే ఉంటారు అన్నది.

5. ఎల్లమ్మ జీవనం కోసం ఏ వృత్తిని అనుసరించింది? [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
ఎల్లమ్మ మొదట్లో చేపలు పట్టి బతికేది. పెళ్లయ్యాక మాగేర్లో చానామంది పండ్లమ్ముకునే బతుకుతుంటే, ఆమె కూడా పండ్లమ్మడం మొదలుపెట్టింది.
సంకలో బిడ్డ, కడుపులో బిడ్డ, నెత్తిన గంపతో ఈదిదీ తిరిగి పండ్లు అమ్ముతూ పిల్లల్ని సాకింది.
ఒక గంటసేపు గంప నెత్తిన పెట్టుకుని రెండు వీధులు తిరిగితే ఆమె కూలి వచ్చేది. రోజుకు ఇరవై రూపాయలు మిగిలితే ఆ రోజు పండగే అనుకునేది.

6. రచయిత్రి ఎల్లమ్మలో గుర్తించిన గొప్ప లక్షణాలు ఏవి? [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
ఆత్మస్థైర్యం: భర్త ప్రమాదంలో గాయపడినా, బతుకు కష్టమైనా కుంగిపోలేదు.
కష్టజీవి: ఎండలో గంప మోసి అలసిపోయినా ఎప్పుడూ బాధపడినట్లు కనిపించలేదు.
నిస్వార్థ సేవ: రచయిత్రి జ్వరంతో ఉన్నప్పుడు ఇల్లంతా కసువు కొట్టి, అంట్లు తోమి, బట్టలు ఉతికింది; డబ్బు తీసుకోలేదు. ‘ఆప్యాయంగా పిలుస్తే నాకెంతో ఆనందం’ అంది.
మానవత్వం: ఏటి వరదలో కొట్టుకొచ్చిన బిడ్డను తన బిడ్డలతో సమానంగా పెంచి ఉద్యోగస్థుణ్ణి చేసింది.
తృప్తి: ‘మనిషి పుట్టక పుట్టి కష్టం అనుకుంటే ఎలా? మనల్ని ఆశ్రయించినోళ్లకి ఇంత పెడుతున్నాం. ఇంతకంటే తృప్తి ఎక్కడుంది?’ అనే గొప్ప మనసు.

7. బాల్యవివాహాల వలన నష్టాలు తెలపండి. [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
ఎల్లమ్మకు చిన్న వయసులోనే, జానెడు తాడు, యాభై రూపాయల చీరతో పెళ్లి జరిగిపోయింది. ఆమెకు చదువు లేదు.
బాల్యవివాహాల వల్ల ఆడపిల్లలు చదువుకు దూరమవుతారు. చిన్న వయసులోనే కుటుంబ భారం మోయాల్సి వస్తుంది.
చిన్న వయసులో తల్లులు కావడం వల్ల తల్లీబిడ్డల ఆరోగ్యం దెబ్బతింటుంది.
ఆర్థికంగా నిలదొక్కుకునే అవకాశం లేక జీవితాంతం పేదరికం, కష్టాలు తప్పవు. అందుకే బాల్యవివాహాలు నేరం.

8. ‘బతుకు గంప’ పాఠ్యభాగ సారాంశాన్ని సంక్షిప్తంగా సొంత మాటల్లో రాయండి. [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
ఎల్లమ్మ ఈతపుల్లల గంపలో పండ్లు అమ్ముకుంటూ నాలుగేళ్లుగా రచయిత్రి వీధికి వచ్చేది. ఒకసారి పది రోజులు రాకపోయేసరికి రచయిత్రి ఆందోళన చెందింది.
ఒకరోజు ఏడ్చి ఏడ్చి ఉబ్బిన కళ్లతో ఎల్లమ్మ వచ్చింది. లారీ డ్రైవర్ అయిన తన భర్తకు హైదరాబాద్ దగ్గర ప్రమాదం జరిగిందని, కాలు విరిగిందని, క్లీనర్ చనిపోయాడని చెప్పింది. పిల్లల పేర్ల మీద దాచిన పదివేలు తీసుకెళ్లడానికి వచ్చానంది.
తనది పద్నాలుగు మంది ఉన్న కుటుంబమని, చిన్నప్పుడే పెళ్లయిందని, చేపలు పట్టి, తర్వాత పండ్లమ్మి సంసారం నడిపానని చెప్పింది. భర్త మంచివాడని, ఎంతైనా పుస్తెకట్టినోడని అంది.
రచయిత్రి జ్వరంతో ఉన్నప్పుడు ఇంటి పనులన్నీ చేసి డబ్బు తీసుకోలేదు. ఆప్యాయంగా పిలిస్తే చాలంది.
ఏటి వరదలో కొట్టుకొచ్చిన సాయిలును తన బిడ్డలతో సమానంగా పెంచి, పదో తరగతి వరకు చదివించింది. అతడు బస్సు కండక్టర్ అయ్యాడు. వదిన అతన్ని అనరాని మాటలన్నందుకు కొట్లాడి వచ్చింది.
ఆర్థికంగా ఏ లోటూ లేకపోయినా ఎప్పుడూ వెలితిగా మాట్లాడే తన చుట్టూ ఉన్న స్త్రీలతో పోలిస్తే, కష్టాలను పట్టించుకోకుండా తృప్తిగా బతికే ఎల్లమ్మ వారందరికంటే ఎంతో ఎత్తులో ఉన్నట్లు రచయిత్రికి అనిపించింది.

9. పాఠం ఆధారంగా ఎల్లమ్మ వ్యక్తిత్వాన్ని విశ్లేషించండి. [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
కష్టజీవి: చిన్నప్పటి నుంచి చేపలు పట్టి, తర్వాత పండ్లు అమ్ముతూ కుటుంబాన్ని పోషించింది. సంకలో బిడ్డ, కడుపులో బిడ్డ, నెత్తిన గంపతో తిరిగింది.
పొదుపు, ముందుచూపు: తిని తినకా పిల్లల పేర్ల మీద నెలనెలా వంద రూపాయలు కట్టి పదివేలు దాచింది.
భర్తపై ప్రేమ: భర్త బాగుండి సుఖపడిందేమీ లేదని అత్తింటివాళ్లన్నా, ‘ఎంతైనా పుస్తెకట్టినోడు’ అని అతన్ని ఆదుకుంది.
నిస్వార్థం: రచయిత్రి జ్వరంతో ఉంటే ఇంటి పనులన్నీ చేసి, ‘నువ్వు తినే కూడు పెట్టింటావు, దానికి డబ్బులివ్వాలా?’ అని డబ్బు తీసుకోలేదు.
మాతృహృదయం: ఏటి వరదలో కొట్టుకొచ్చిన అనాథ బిడ్డ సాయిలును సొంత బిడ్డలా పెంచి, ఉద్యోగస్థుణ్ణి చేసింది. అతన్ని ఎవరైనా ఒక్క మాట అన్నా సహించలేదు.
ఆత్మస్థైర్యం, తృప్తి: ‘కష్టంతోనే మనం తింటున్నాం… ఇంతకంటే తృప్తి ఎక్కడుంది?’ అనే ఆమె మాటల్లో ఆత్మగౌరవం, తృప్తి కనిపిస్తాయి.
ఎల్లమ్మ పేదరాలైనా మనసున్న మనిషి; కష్టాలను ధైర్యంగా ఎదుర్కొనే స్ఫూర్తిదాయక వ్యక్తి.

10. ఎల్లమ్మకు రచయిత్రికి గల అనుబంధం గురించి రాయండి. [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
పండ్లు కొనడంతో మొదలైన పరిచయం క్రమంగా బలమైన అనుబంధంగా మారింది. అవసరం ఉన్నా లేకున్నా రచయిత్రి రోజూ ఎల్లమ్మ దగ్గర పండ్లు కొనేది.
ఎల్లమ్మ ఒకరోజు రాకపోతే రచయిత్రికి ఏదో వెలితిగా అనిపించేది. పది రోజులు కనిపించకపోతే ఆలోచనలు మొదలయ్యాయి.
ఎల్లమ్మ కష్టంలో వచ్చినప్పుడు రచయిత్రి మంచి నీళ్లు, కాఫీ ఇచ్చి ఓదార్చింది. ఎల్లమ్మ తన కష్టాలన్నీ ఆమెతో చెప్పుకుంది.
మూడేళ్ల క్రితం రచయిత్రి జ్వరంతో ఉంటే ‘ఏమైందమ్మా?’ అని ఆప్యాయంగా అడిగి, ఇంటి పనులన్నీ చేసి, డబ్బు తీసుకోలేదు. ఆ రోజు నుంచి ఎల్లమ్మ రచయిత్రి ఇంట్లో ఒక మనిషిగా కలిసిపోయింది.
రచయిత్రి ‘ఎల్లమ్మా’ అని ఆప్యాయంగా పిలవడమే తనకు ఎంతో ఆనందమని ఎల్లమ్మ చెప్పింది. ఎల్లమ్మ వెళ్లిపోయినా ఆమె ఆలోచనలే రచయిత్రిని చుట్టుముట్టాయి.
ఇది యజమానురాలు–పండ్లమ్మే స్త్రీ బంధం కాదు; ఆత్మీయమైన మానవ సంబంధం.

11. అర్థసందర్భ సహిత వ్యాఖ్య రాయండి: ‘అయితే నీవిట్లా వచ్చావేమే?’ [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
రచయిత్రి పరిచయం: ఈ వాక్యం మూలింటి చంద్రకళ రాసిన ‘బతుకు గంప’ కథానికలోనిది.
సందర్భం: తన భర్తకు ప్రమాదం జరిగి ఆసుపత్రిలో ఉన్నాడని ఎల్లమ్మ చెప్పినప్పుడు రచయిత్రి ఆమెను అడిగిన మాట.
అర్థం: భర్త ఆసుపత్రిలో ఉంటే నువ్వు ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చావు?
వివరణ: అప్పుడు ఎల్లమ్మ, వైద్యానికి చాలా ఖర్చవుతుందని, పిల్లల పేర్ల మీద దాచిన పదివేలు తీసుకెళ్లడానికి వచ్చానని చెప్పింది.

12. అర్థసందర్భ సహిత వ్యాఖ్య రాయండి: ‘వారితో ఎప్పుడు కలిసినా! వెలితిగానే మాట్లాడుతారు’ [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
రచయిత్రి పరిచయం: ఈ వాక్యం మూలింటి చంద్రకళ రాసిన ‘బతుకు గంప’ కథానికలోనిది.
సందర్భం: ఎల్లమ్మ వెళ్లిపోయాక, తన చుట్టూ ఉన్న లెక్చరర్ నీరజ, బ్యాంక్ క్లర్క్ వసుంధర, టీచర్ సునీత వంటి స్త్రీల గురించి రచయిత్రి ఆలోచించిన సందర్భం.
అర్థం: ఆర్థికంగా ఏ లోటూ లేకపోయినా వాళ్లు ఎప్పుడు కలిసినా ఏదో లోటు ఉన్నట్లే మాట్లాడతారు.
వివరణ: అన్నీ ఉన్నా అసంతృప్తిగా ఉండేవారి కంటే, కష్టాల్లోనూ తృప్తిగా బతికే ఎల్లమ్మ ఎంతో ఎత్తులో ఉందని రచయిత్రి భావం.

13. భాషాంశాలు: ఎరుపు పదాలకు అర్థాలు — వెలితి, ఆశ్రయం, పొద్దస్తమానం, స్తిమితపడు, దిక్కు. [5 × 1]

జవాబు చూడండి
వెలితి = లోటు
ఆశ్రయం = ఆధారం, నీడ
పొద్దస్తమానం = రోజంతా
స్తిమితపడు = కుదుటపడు, శాంతించు
దిక్కు = ఆధారం, అండ

14. పర్యాయపదాలు గుర్తించి రాయండి (పుస్తకంలోని వాక్యాల నుంచి). [4 × 1]

జవాబు చూడండి
1. సొమ్ము = ధనం, డబ్బు
2. ఝషం = చేప, మత్స్యం
3. దేహం = ఒళ్లు, శరీరం
4. ప్రభాతవేళ = ప్రాతఃకాలం, వేకువ

15. నానార్థాలు జతపరచండి: బతుకు, సంతానం, సంసారం. [3 × 1]

జవాబు చూడండి
బతుకు = జీవనం, స్థితి, జరుగుబాటు
సంతానం = బిడ్డ, ఒక కల్పవృక్షం, కులం
సంసారం = కాపురం, కుటుంబం, పుట్టుక

16. ప్రకృతి పదాలకు వికృతులు: ముఖం, పంక్తి, కష్టం, మూర్ఖుడు, సుఖము, వీథి. [6 × 1]

జవాబు చూడండి
ముఖం – మోము
పంక్తి – బంతి
కష్టం – కస్తి
మూర్ఖుడు – మొరకు
సుఖము – సుగము
వీథి – వీది

17. జాతీయాలను వివరించండి: పొద్దస్తమానం, ఊపిరి పీల్చుకొను, తెల్లముఖం వేయు. [3 × 1]

జవాబు చూడండి
పొద్దస్తమానం = ఉదయం నుంచి సాయంత్రం వరకు, రోజంతా (ఎడతెగకుండా పనిచేయడం).
ఊపిరి పీల్చుకొను = కష్టం, భయం తొలగి కుదుటపడడం.
తెల్లముఖం వేయు = విషయం అర్థంకాక ఆశ్చర్యంగా చూడడం.

18. సంధులు విడదీసి పేర్లు రాయండి: పుణ్యాత్ముడు, విషయమంతా, పండ్లమ్ముకొను, ఉన్నదేదో. [4 × 1]

జవాబు చూడండి
పుణ్యాత్ముడు = పుణ్య + ఆత్ముడు (సవర్ణదీర్ఘ సంధి)
విషయమంతా = విషయము + అంతా (ఉకార సంధి)
పండ్లమ్ముకొను = పండ్లు + అమ్ముకొను (ఉకార సంధి)
ఉన్నదేదో = ఉన్నది + ఏదో (ఇకార సంధి)

19. పదాలు కలిపి సంధి పేరు రాయండి: పోదాము + అనుకుంటే, ఏమి + ఐనది, అక్కడ + అక్కడ, జీవితము + అంత. [4 × 1]

జవాబు చూడండి
పోదామనుకుంటే (ఉకార సంధి)
ఏమైనది (ఇకార సంధి)
అక్కడక్కడ (ఆమ్రేడిత సంధి)
జీవితమంత (ఉకార సంధి)

20. సమాసాలకు విగ్రహవాక్యాలు, సమాసం పేర్లు రాయండి. [5 × 1]

జవాబు చూడండి
పదిరోజులు = పది సంఖ్యగల రోజులు (ద్విగు సమాసం)
కాళ్లుసేతులు = కాళ్లును, సేతులును (ద్వంద్వ సమాసం)
తెల్లముఖం = తెల్లనైన ముఖం (విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం)
అసాధారణం = సాధారణం కానిది (నఞ్ తత్పురుష సమాసం)
చిన్నబిడ్డ = చిన్నదైన బిడ్డ (విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం)

21. అవ్యయీభావ సమాసం అంటే ఏమిటి? ఉదాహరణలు రాయండి. [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
పూర్వపదం అవ్యయంగా ఉండి, పూర్వపదార్థ ప్రాధాన్యం ఉండే సమాసం అవ్యయీభావ సమాసం. (అను, యథా, ఆ, ప్రతి, స, పరి, అప, సహ, ఉప మొదలైనవి పూర్వపదాలుగా ఉంటాయి.)
యథావిధి = విధి ఎట్లో అట్లు
ఆబాలగోపాలం = బాలుర నుండి గోపాలుర వరకు
అనువర్షం = వర్షమును అనుసరించి
యథాశక్తి = శక్తిని అతిక్రమించకుండా
ప్రతిదినం = దినము దినము
ప్రతిమాసం = మాసము మాసము
సకుటుంబం = కుటుంబముతో సహా
ఉపవనం = వనమునకు సమీపం

22. ఛేకానుప్రాసాలంకారం లక్షణం రాసి, ఉదాహరణ సమన్వయం చేయండి. [2 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
లక్షణం: సమాన వర్ణాలు గల పదాలు అర్థభేదం కలిగి వెంటవెంటనే (అవ్యవధానంగా) ప్రయోగింపబడితే అది ఛేకానుప్రాసాలంకారం.
సమన్వయం: ‘గోరువంక వంక చూసెను’ — ‘వంక’ అనే పదం వెంటనే రెండుసార్లు, భిన్న అర్థాల్లో (పక్షి పేరులో భాగం / వైపు) వచ్చింది. అలాగే ‘నారి నారి సారించింది’ (స్త్రీ / వింటినారి), ‘కొమ్మ కొమ్మవంచి’ (స్త్రీ / చెట్టుకొమ్మ), ‘శుభంకర కరం’.

23. కర్తరి వాక్యాలను కర్మణి వాక్యాలుగా మార్చండి. [5 × 1]

జవాబు చూడండి
ఎల్లమ్మ పండ్లను అమ్మింది → ఎల్లమ్మ చేత పండ్లు అమ్మబడ్డాయి.
ఆమె బిడ్డను చదివించింది → ఆమె చేత బిడ్డ చదివించబడ్డాడు.
వైద్యుడు వైద్యం చేశాడు → వైద్యుని చేత వైద్యం చేయబడింది.
అతడు కండక్టర్ ఉద్యోగం చేశాడు → అతని చేత కండక్టర్ ఉద్యోగం చేయబడింది.
వారు పిల్లవాడిని కాపాడారు → వారి చేత పిల్లవాడు కాపాడబడ్డాడు.

24. ఈ వాక్యాలు ఏ రకమైనవో రాయండి. [6 × 1]

జవాబు చూడండి
అతడికి మంచి జరుగుగాక! – ఆశీర్వార్థకం
ఇటువైపు నీవు రావద్దు – నిషేధార్థకం
ఎల్లమ్మ ఆ పని చేయగలదు – సామర్థ్యార్థకం
మీరు మా ఇంటికి రావచ్చు – అనుమత్యర్థకం
పది రోజులుగా నీవు ఎక్కడికి వెళ్లావు? – ప్రశ్నార్థకం
అందరూ బడికి వెళ్లండి – విధ్యర్థకం

4. ఉపన్యాస కళ — వాసిరెడ్డి సీతాదేవి (వ్యాసం)

రచయిత్రి: వాసిరెడ్డి సీతాదేవి. ప్రక్రియ: వ్యాసం. మూలం: సీతాదేవి గారి సాహిత్య, సామాజిక వ్యాస సంపుటి. సందేశం: సాధన చేస్తే ఎవరైనా మంచి వక్త కావచ్చు; సభాకంపం పోగొట్టుకుని, సరళ భాషలో, సమయపాలనతో మాట్లాడాలి.

1. వాసిరెడ్డి సీతాదేవి గురించి రాయండి (రచయిత్రి పరిచయం). [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
వాసిరెడ్డి సీతాదేవి గుంటూరు జిల్లా చేబ్రోలులో 15.12.1933 న జన్మించారు. 13.04.2007 న మరణించారు.
నాగపూర్ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఎం.ఎ. చేశారు. 39 నవలలు, 100కి పైగా కథలు రాశారు.
ఆమె రాసిన ‘మట్టి మనిషి’ 14 భాషల్లోకి అనువాదమైంది. ఆమె నవలలు దూరదర్శన్‌లో సీరియల్‌గా, సినిమాలుగా వచ్చాయి.
జవహర్ బాలభవన్ డైరెక్టర్‌గా పనిచేశారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం ఐదుసార్లు అందుకున్నారు. ఈమెను ‘ఆంధ్ర పెర్ల్‌బక్’ అని పిలుస్తారు.

2. వక్త వేదికపై ఎలా ప్రవర్తించాలి? [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
వక్త వేదిక మీద హుందాగా ప్రవర్తించాలి; అనేక వేల కళ్లు తనను గమనిస్తుంటాయనే విషయం మరువకూడదు.

3. తెలివైన వక్త తన ఉపన్యాసాన్ని ఎప్పుడు ముగిస్తాడు? [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
శ్రోతల ఆసక్తి స్థాయి పడిపోక ముందే తన ఉపన్యాసాన్ని ముగిస్తాడు.

4. ఉపన్యాసంలో ప్రేక్షకులను ఆకట్టుకునే చిట్కా ఏది? [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
ప్రేక్షకుల్ని సంబోధించే ముందు, ఒక అంశం నుంచి మరో అంశానికి వెళ్లే ముందు ఒక క్షణం మౌనం వహించడం.

5. సభాకంపం అంటే ఏమిటి? దాన్ని ఎలా పోగొట్టుకోవాలి? [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
సభలో, జనం ముందు మాట్లాడడానికి భయపడడమే సభాకంపం. వేదిక మీద కొత్తగా ప్రసంగించవలసి వచ్చినప్పుడు నూటికి తొంభై తొమ్మిది మంది ఈ సభాకంపం భరించక తప్పదు; ఇది అతి సామాన్యమైన విషయం.
అబ్రహాం లింకన్, రూజ్‌వెల్ట్, చర్చిల్ లాంటి గొప్ప వక్తలు కూడా మొదట్లో సభాకంపానికి గురైనవాళ్లే.
చర్చిల్ అద్దం ముందు నిలబడి జనం ముందు మాట్లాడినట్టే తన గదిలో ప్రాక్టీస్ చేసేవాడు. ఎన్నోసార్లు జనం ముందు మాట్లాడడం అలవాటు చేసుకున్నాడు.
కృషి, సాధన, పట్టుదలతో మళ్లీ మళ్లీ ప్రయత్నిస్తే సభాకంపం పోతుంది. ఒకటి రెండు ప్రయత్నాలతో నిరుత్సాహపడి ఆపకూడదు.

6. వక్త ఎప్పుడు అపహాస్యం పాలవుతాడు? [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
వేదిక మీద ఎబ్బెట్టుగా ప్రవర్తించే వక్త శ్రోతల దృష్టిలో ముందుగానే చులకనైపోతాడు.
కుర్చీలో వెనక్కు ముందుకు ఊగడం, దిక్కులు చూడడం, నోరంతా తెరిచి ఆవలించడం, కాలు మీద కాలు వేసుకుని కూర్చోవడం సభామర్యాదకు భంగం.
పెద్ద గొప్ప వక్తలను గొంతెత్తగానే అనుకరిస్తే ప్రేక్షకులకు తెలిసిపోయి సభలో కలకలం ప్రారంభమవుతుంది.
తన గురించి తానే చెప్పుకుంటూ (స్వోత్కర్ష) ఉంటే, ఎవరినైనా అతిగా పొగిడితే, సమయ సందర్భాలకు తగని దుస్తులు వేసుకుంటే వక్త అపహాస్యం పాలవుతాడు.

7. ఉపన్యాసం ఎప్పుడు రసాభాస అవుతుంది? [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
తనకు ముందు మాట్లాడిన వారి అభిప్రాయాలను ఖండించవలసి వచ్చినప్పుడు జాగ్రత్తగా ఖండించాలి.
ఆ వక్తమీద ఈ వక్తకు ఏదో అక్కసు ఉందని, ఇది ఇలా వెళ్లగక్కుతున్నాడని శ్రోతలు భావించేలా చేయకూడదు.
ఎందుకంటే ముందు మాట్లాడిన వక్త అభిమానులు శ్రోతల్లో ఉండవచ్చు. అలాంటప్పుడు సభ రసాభాస అయ్యే అవకాశం ఉంది.
అలాగే ఒక పేరుకు మరొక పేరు చెబితే, సూక్తి లేక కవితా చరణం తప్పుగా ఉదహరిస్తే కూడా సభ రసాభాస అయ్యే ప్రమాదం ఉంది.

8. ఉపన్యాసంలో భాష ఎలా ఉంటే బాగుంటుంది? [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
ప్రసంగం సరళ వ్యావహారిక భాషలో ఉండాలి. తమ పాండిత్య ప్రకర్ష చూపించడానికి పెద్దపెద్ద పదాలు వేసి శ్రోతల మెప్పును పొందాలనుకోకూడదు.
కొన్ని సభల్లో అలాంటి భాషకు విలువ ఉండవచ్చు. కానీ బహిరంగ సభల్లో ఎంతటి పండితుడైనా సరళ వ్యావహారిక భాషనే ఉపయోగించాలి.
శ్రోతలు మనం చెప్పేది వినాలని వస్తారు; మన నుంచి భాష నేర్చుకోవడానికి సభలకు రారు.
కొత్తగా వేదిక ఎక్కిన వారు కొన్ని మాటలను జాగ్రత్తగా పలకాలి: ‘ప్రసంగించడం’ బదులు ‘ప్రసవించడం’, ‘పరిణామం’ బదులు ‘పరిమాణం’, ‘ఆవిష్కరించడం’ బదులు ‘బహిష్కరించడం’ అనే ప్రమాదం ఉంది.
‘అన్నమాట’, ‘ఇన్నింటికీ నేను చెప్పదల్చుకునేదేమంటే’, ‘అంచేత’, ‘అసలు విషయం’ లాంటి ఊతపదాల అలవాటును అదుపులో పెట్టుకోవాలి. లేకపోతే శ్రోతలకు నవ్వులు, ఏకాగ్రత చెదిరిపోవడం జరుగుతాయి.
విషయ ప్రతిపాదన సూటిగా ఉండాలి. వాచకం స్పష్టంగా ఉండాలి. స్వరంలో ఆరోహణ, అవరోహణలు ఉండాలి. మధ్యమస్థాయి ఉత్తమమైనది.

9. మంచి వక్తగా ఎదగాలంటే ఏం చేయాలో పాఠం ఆధారంగా రాయండి. [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
సాధన: వక్తృత్వం పుట్టుకతో వచ్చే కళ కాదు. కృషి, సాధన, పట్టుదల ఉంటే ఎవరైనా మంచి వక్తలు కాగలరు. చర్చిల్ అద్దం ముందు ప్రాక్టీస్ చేసి గొప్ప వక్త అయ్యాడు.
అనుకరించకూడదు: గొప్ప వక్తల్ని అనుకరిస్తే ప్రేక్షకులకు తెలిసిపోతుంది. మనం మనంగా ఉన్నప్పుడే ప్రత్యేక స్థానం.
వేదిక మర్యాద: హుందాగా ప్రవర్తించాలి; సందర్భానికి తగిన సాదా దుస్తులు ధరించాలి; కుర్చీలో సరిగ్గా కూర్చోవాలి.
మైకు: రెండు పాదాలను కొంచెం దూరంగా పెట్టి, రిలాక్స్‌గా నిల్చోవాలి; మైకు స్టాండును గట్టిగా పట్టుకుని కదపకూడదు.
ప్రసంగ భాగాలు: ప్రారంభంలో కొన్ని క్షణాలు మౌనంగా నిల్చుని, చిరునవ్వుతో మొదలుపెట్టాలి. విషయ ప్రతిపాదన సూటిగా, క్రమబద్ధంగా ఉండాలి. ఉపసంహారంలో శ్రోతల ఆసక్తి తగ్గక ముందే ముగించాలి.
భాష, సమయం: సరళ వ్యావహారిక భాష వాడాలి; ఊతపదాలు తగ్గించాలి; కేటాయించిన సమయంలోనే ‘షార్ట్ అండ్ స్వీట్’గా మాట్లాడాలి.
ఆత్మపరిశీలన: ఇంటికి వెళ్లాక తన లోపాలను ప్రశ్నించుకుని, మళ్లీ ఆ పొరపాట్లు జరగకుండా చూసుకోవాలి.

10. కొత్తగా ఉపన్యాసం చేసిన వ్యక్తి ఇంటికి వచ్చాక తనను తాను ప్రశ్నించుకోవాల్సిన అంశాలేమిటి? [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
1. నేను వేదిక మీద ఎలా ప్రవర్తించాను?
2. బిగిసిపోయి కూర్చున్నానా లేక హాయిగా మామూలుగానే ఉన్నానా?
3. నా గొంతును మైకుకు సరిగా ఎడ్జస్ట్ అయ్యేలా చూసుకున్నానా?
4. శ్రోతల మధ్య – వక్త మధ్య ఏర్పడవలసిన స్నేహపూర్వక వాతావరణాన్ని సృష్టించగలిగానా?
5. టైముకు నా ఉపన్యాసాన్ని ముగించగలిగానా? లేక ఇచ్చిన సమయానికి ముందే ముగించానా?
6. ఉపన్యాసం ఇవ్వడానికి ఆలోచించుకొన్న అంశాలన్నింటినీ నా ఉపన్యాసంలో చెప్పగలిగానా?
7. చెప్పాలనుకున్న ముఖ్యమైన విషయాలను చెప్పడం మర్చిపోయానా? ఎందువల్ల?
8. శ్రోతలు నేను మాట్లాడుతున్న సమయంలో పక్కన కూర్చున్న వారితో మాట్లాడుతున్నారా?
9. ఉపన్యాసం ఇచ్చిన సమయానికి ముందే ముగించి ‘బ్రతుకుజీవుడా’ అన్నట్లు కుర్చీలో కూలబడ్డానా?
10. శ్రోతల అసహనానికి గురై నేను మధ్యలోనే ఉపన్యాసం ముగించానా?
ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు వెదుక్కుంటే వక్తకు తన లోపాలు తెలుస్తాయి. రెండోసారి వేదిక మీద ఆ లోపాలు పునరుక్తి కాకుండా ప్రయత్నించవచ్చు.

11. సందర్భసహిత వాక్యం రాయండి: ‘నా వాక్కుతో నేను పోగొట్టుకున్నవన్నీ తిరిగి సంపాదించుకోగలను’ [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
రచయిత్రి పరిచయం: ఈ వాక్యం వాసిరెడ్డి సీతాదేవి రాసిన ‘ఉపన్యాస కళ’ వ్యాసంలోనిది.
సందర్భం: మానవుడి వాక్కు ఎంత మహత్తరమైనదో తెలియజేసే సందర్భంలో రచయిత్రి ఉదహరించిన మాట. ఇది ఆక్స్‌ఫర్డ్ శబ్దకోశకారుడు డేనియల్ వెబ్‌స్టర్ అన్నది.
అర్థం: మాట్లాడే శక్తి ఒక్కటి నాకు ఉంటే, సర్వస్వం పోయినా నా మాటతో అన్నీ తిరిగి సంపాదించుకోగలను.
వివరణ: వాక్కే మానవుడికి సృష్టిలో మహోత్కృష్ట స్థానాన్ని ఇచ్చిందని భావం.

12. సందర్భసహిత వాక్యం రాయండి: ‘మాట్లాడగల శక్తి ప్రతిమానవుడికీ ఉంది. ఆ వాక్కును నేను సానబట్టాను’ [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
రచయిత్రి పరిచయం: ఈ వాక్యం వాసిరెడ్డి సీతాదేవి రాసిన ‘ఉపన్యాస కళ’ వ్యాసంలోనిది.
సందర్భం: తాను గొప్ప వక్తగా ఎలా ఎదిగాడో చర్చిల్ చెప్పిన సందర్భం.
అర్థం: మాట్లాడే శక్తి అందరికీ ఉంటుంది; నేను ఆ శక్తికి సాధనతో పదును పెట్టాను.
వివరణ: సాధన చేస్తే ఎవరైనా గొప్ప వక్త కావచ్చని, చర్చిల్ పట్టుదలతో శ్రమించి అనుకున్నది సాధించాడని భావం.

13. సందర్భసహిత వాక్యం రాయండి: ‘తెలివైన వక్త శ్రోతల ఆసక్తి స్థాయి పడిపోక ముందే తన ఉపన్యాసం ముగిస్తాడు’ [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
రచయిత్రి పరిచయం: ఈ వాక్యం వాసిరెడ్డి సీతాదేవి రాసిన ‘ఉపన్యాస కళ’ వ్యాసంలోనిది.
సందర్భం: ప్రసంగంలోని మూడవ భాగమైన ఉపసంహారం గురించి రచయిత్రి వివరిస్తున్న సందర్భం.
అర్థం: శ్రోతలకు విసుగు రాకముందే తెలివైన వక్త ప్రసంగం ముగిస్తాడు.
వివరణ: శ్రోతలు ‘ఇక చాల్లే కూర్చో’ అని హెచ్చరించే చప్పట్లు కొట్టే వరకు ఆగకుండా, సరైన సమయంలో ముగించడమే తెలివైన పని అని భావం.

14. భాషాంశాలు: ఎరుపు పదాలకు అర్థాలు — శబ్దకోశం, అపహాస్యం, సానపట్టు, ఆసీనులగు. [4 × 1]

జవాబు చూడండి
శబ్దకోశం = నిఘంటువు
అపహాస్యం = ఎగతాళి
సానపట్టు = పదును పెట్టు, మెరుగుపరచు
ఆసీనులగు = కూర్చొను

15. పర్యాయపదాలు: మనీషి, కుత్తుకలు, వక్త, వేదిక. [4 × 1]

జవాబు చూడండి
మనీషి = పండితుడు, విద్వాంసుడు
కుత్తుకలు = కంఠాలు, గొంతులు
వక్త = ఉపన్యాసకుడు, వాగ్మి
వేదిక = వేది, తిన్నె

16. జాతీయాలు ఏ సందర్భాల్లో వాడతారో వివరించండి: సానబట్టు, ఏ పుట్టలో ఏముందో, నేల చూపులు చూడటం. [3 × 1]

జవాబు చూడండి
సానబట్టు = ఉన్న నైపుణ్యాన్ని సాధనతో మరింత మెరుగుపరచుకునే సందర్భంలో.
ఏ పుట్టలో ఏముందో = ఎవరిలో ఎలాంటి ప్రతిభ దాగి ఉందో ముందే చెప్పలేని సందర్భంలో.
నేల చూపులు చూడటం = భయంతో, సిగ్గుతో, బెరుకుతో తలదించుకునే సందర్భంలో.

17. సంధులు విడదీసి పేర్లు రాయండి: ఏడేళ్ళు, మహోత్కృష్ట, ఎవరన్నారు, పొందాలనుకుంటారు, కదిలినప్పుడు. [5 × 1]

జవాబు చూడండి
ఏడేళ్ళు = ఏడు + ఏళ్ళు (ఉకార సంధి)
మహోత్కృష్ట = మహా + ఉత్కృష్ట (గుణ సంధి)
ఎవరన్నారు = ఎవరు + అన్నారు (ఉకార సంధి)
పొందాలనుకుంటారు = పొందాలని + అనుకుంటారు (ఇకార సంధి)
కదిలినప్పుడు = కదిలిన + అప్పుడు (అకార సంధి)

18. పదాలు కలిపి సంధి పేరు రాయండి: ఉన్నత + ఉన్నత, అతి + అంత, ఉత్తమము + ఐనది, స్వ + ఉత్కర్ష. [4 × 1]

జవాబు చూడండి
ఉన్నతోన్నత (గుణ సంధి)
అత్యంత (యణాదేశ సంధి)
ఉత్తమమైనది (ఉకార సంధి)
స్వోత్కర్ష (గుణ సంధి)

19. ప్రాతాది సంధి సూత్రం రాసి, ఉదాహరణలు విడదీయండి. [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
సూత్రం: సమాసంబున ప్రాఁతాదుల తొలియచ్చుమీఁదివర్ణంబుల కెల్లలోపంబు బహుళంబుగా నగు.
ప్రాతాదులు: ప్రాత, లేత, క్రొత్త, క్రిందు, పూవు, మీఁదు, కెంపు, చెన్ను మొదలగునవి.
క్రొమ్మావి = క్రొత్త + మావి
ముంజేయి = ముందు + చేయి
ప్రాఁగెంపు = ప్రాత + కెంపు
లేమొగ్గ = లేత + మొగ్గ
క్రొంజెమట = క్రొత్త + చెమట
మీఁగడ = మీఁదు + కడ
(ఈ సూత్రం వల్ల లోపించిన పదాలకు ‘నుగాగమం’, ‘సరళాదేశం’ మొదలగు ప్రక్రియలు జరిగి తుదిరూపాలు వస్తాయి.)

20. సమాసాలకు విగ్రహవాక్యాలు, సమాసం పేర్లు రాయండి. [10 × 1]

జవాబు చూడండి
శబ్దశక్తి = శబ్దము యొక్క శక్తి (షష్ఠీ తత్పురుష)
కార్యక్షేత్రం = కార్యము యొక్క క్షేత్రం (షష్ఠీ తత్పురుష)
సమయసందర్భాలు = సమయమును, సందర్భమును (ద్వంద్వ)
వింతచప్పుడు = వింతైన చప్పుడు (విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ)
సభాకంపం = సభ వలన కంపం (పంచమీ తత్పురుష)
గులాబీపువ్వు = గులాబీ అను పేరుగల పువ్వు (సంభావనా పూర్వపద కర్మధారయ)
ప్రజాహితం = ప్రజల యొక్క హితం (షష్ఠీ తత్పురుష)
ప్రసన్నవదనం = ప్రసన్నమైన వదనం (విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ)
ఉత్తమవక్త = ఉత్తముడైన వక్త (విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ)
రెండునిమిషాలు = రెండు సంఖ్యగల నిమిషాలు (ద్విగు)

21. ఈ వాక్యాలు ఏ రకమైనవో గుర్తించండి. [4 × 1]

జవాబు చూడండి
నేను వేదిక మీద ఎలా ప్రవర్తించాను? – ప్రశ్నార్థకం
అలవాటును అదుపులో పెట్టుకోండి – విధ్యర్థకం
ముందు మాట్లాడిన వక్త అభిమానులు శ్రోతల్లో ఉండవచ్చునేమో – సందేహార్థకం
సభలో మాట్లాడడానికి భయపడేవాళ్లు పిరికివాళ్లా? – ప్రశ్నార్థకం

7. ప్రకృతి సందేశం — వై.సి.వి. రెడ్డి (గేయం)

కవి: వై.సి.వి. రెడ్డి (పూర్తి పేరు యమ్మనూరు చినవెంకట రెడ్డి). ప్రక్రియ: గేయం. మూలం: వారి సమగ్ర సాహిత్యం. పాఠం సందేశం: ప్రకృతి మనిషికి చక్కని పాఠశాల; సహకారం, ఐకమత్యం, క్రమశిక్షణ, సమానత్వం ప్రకృతి నుంచే నేర్చుకోవాలి.

1. వై.సి.వి. రెడ్డి గురించి రాయండి (కవి పరిచయం). [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
వై.సి.వి. రెడ్డి అభ్యుదయ కవిగా, రచయితగా పేరు పొందారు. ఆయన పూర్తి పేరు యమ్మనూరు చినవెంకట రెడ్డి.
వైయస్ఆర్ (కడప) జిల్లా బోనాల గ్రామంలో 26.03.1926 న జన్మించారు. తల్లిదండ్రులు లక్ష్మమ్మ, కొండారెడ్డి. 08.10.1989 న మరణించారు.
రచనలు: తొలకరి చినుకులు, మేనక, రంభ, సింధూరరేఖ, దక్షిణానిలము, వైజయంతి, పారిజాతం మొదలైన కావ్యాలు; ‘గట్టిగింజలు’ కథల సంపుటి.
‘ప్రకృతి సందేశం’ పాఠ్యభాగం వారి సమగ్ర సాహిత్యం నుంచి తీసుకున్నారు.

2. చీమల నుండి మనం ఏం నేర్చుకోవాలి? [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
కష్టనష్టాలకు ఓర్చి, అందరం కలిసికట్టుగా పనిచేయడం (ఐకమత్యం, క్రమశిక్షణ) చీమల నుండి నేర్చుకోవాలి.

3. కార్మికులు, కర్షకులు ఎలా కష్టపడుతున్నారు? [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
కార్మికులు, కర్షకులు రేయనక పగలనక (రాత్రీ పగలూ తేడా లేకుండా) కాయకష్టం చేస్తున్నారు.

4. మతాలన్నీ ఏమి బోధిస్తున్నాయి? [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
మనుషులందరికీ ప్రేమానురాగాలు (అనురాగసారం) పంచడానికే మతాలన్నీ ఒక్క మమతకై పుట్టాయని బోధిస్తున్నాయి.

5. సహకరించుకోవడం గురించి మనకు ఏయే సందేశాలు అందుతున్నాయి? [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
పర్వత సానువుల్లోని సరస్సుల్లో విచ్చుకున్న తామరలు తుమ్మెదలకు సంతోషాన్ని పంచుతున్నాయి.
వసంతకాలంలో తిరిగే కోకిలలకు మామిడిచెట్లు లేత మావిచిగుళ్లు అందిస్తున్నాయి. ఇలా ఒకరికొకరు సహకరించుకోవడమే మన సంస్కృతి అని అవి చెబుతున్నాయి.
తేనెటీగలు ప్రతి పువ్వు నుండి తేనె సేకరించి కూడబెట్టి ఇతరులకు పంచుతాయి.
చీమలు కష్టనష్టాలకు ఓర్చి కలిసికట్టుగా తిండిగింజలు సేకరిస్తాయి. ఇవన్నీ కలిసి పనిచేయమనే సందేశాన్ని ఇస్తున్నాయి.

6. పక్షులు మనకు ఏ విధమైన సందేశాన్ని ఇస్తున్నాయి? [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
రామచిలుకలు ఆకుపచ్చని రెక్కలు విప్పి ఎగురుతూ ఆకాశానికి కొత్త కాంతి నింపుతున్నాయి.
లకుముకి పిట్టల జంట అనురాగంతో గుసగుసలాడుతూ కొమ్మలపై నివసిస్తోంది. మనుషులు పరస్పరం ప్రేమానురాగాలతో జీవించాలని ఇవి చెబుతున్నాయి.
మబ్బు పట్టినప్పుడు నెమళ్లు పురివిప్పి ఆనందంగా నాట్యం చేస్తున్నాయి.
ఆకాశంలో నీలిమేఘాల కింద ఎగిరే పక్షులు అందాలను కలబోస్తున్నాయి. అలాగే మనుషులంతా సమానత్వంతో, శాంతితో కలిసి బతకాలని పక్షులు సందేశం ఇస్తున్నాయి.

7. ‘ప్రకృతి సందేశం’ పాఠ్యభాగ సారాంశాన్ని మీ సొంత మాటల్లో రాయండి. [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
ప్రకృతి మానవునికి చక్కని పాఠశాల. ప్రకృతిలోని ప్రతిదీ మనిషికి ఏదో ఒక సందేశం ఇస్తోందని కవి వై.సి.వి. రెడ్డి ఈ గేయంలో వర్ణించారు.
సరస్సుల్లోని తామరలు తుమ్మెదలకు సంతోషాన్ని, మామిడిచెట్లు కోకిలలకు లేత చిగుళ్లను అందిస్తున్నాయి. ఇది సహకారమే మన సంస్కృతి అని చెబుతోంది.
మేఘాలు పర్వత శిఖరాలను కౌగిలించుకుంటున్నాయి. కొండకోనల్లో పూలతీగలు చెట్లను అల్లుకుంటున్నాయి. ఇవి మానవులంతా ఐకమత్యంతో ఉండాలని చెబుతున్నాయి.
రామచిలుకలు, లకుముకి పిట్టల జంట ప్రేమానురాగాలతో జీవించాలని సందేశం ఇస్తున్నాయి. నెమళ్లు పురివిప్పి నాట్యం చేస్తున్నాయి.
కొండల నుంచి దూకే సెలయేటి కన్యలకు చిరుగాలులు ఆటపాటలు నేర్పుతున్నాయి. ఇవి స్వేచ్ఛ, సమత, మమతలతో సాగిపోవాలని చెబుతున్నాయి.
చీమలు కలిసికట్టుగా తిండిగింజలు సేకరిస్తున్నాయి. తేనెటీగలు తేనె కూడబెట్టి ఇతరులకు పంచుతున్నాయి. ఇవి క్రమశిక్షణతో, ఐక్యంగా ఉండాలని నేర్పుతున్నాయి.
అరవిరిసిన పువ్వుల సువాసన మానవుల జీవన గమనానికి చక్కని దారులు చూపిస్తోంది.
మతాలన్నీ ప్రేమను పంచడానికే పుట్టాయి. కానీ కొందరు కుటిలబుద్ధులు మతాల మధ్య చిచ్చుపెట్టారు; అలాంటివి ఇక సాగవు.
కార్మికులు, కర్షకులు కలిసి సమానత్వం సాధించాలని, ఈ నేలపై శాంతిసౌఖ్యాలు నెలకొల్పాలని కవి కోరుకున్నారు.

8. ఐకమత్యాన్ని గురించి ఏవి ఎలా బోధిస్తున్నాయో రాయండి. [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
ఈ గేయంలో ప్రకృతిలోని ఎన్నో అంశాలు ఐకమత్యాన్ని బోధిస్తున్నాయి.
మేఘాలు, పర్వతాలు: ఆకాశంలో తిరిగే సుందర మేఘమాలికలు ఆవేశంతో గిరిశిఖరాలను ఆలింగనం చేసుకుంటున్నాయి.
లతలు, చెట్లు: కొండకోనల్లో నిండుగా పూసిన లతలు అల్లిబిల్లిగా చెట్లను అల్లుకుంటున్నాయి. ఈ కలయికలు మనుషులు ఐక్యతను కాంక్షించాలని మధురమైన అనుశాసనం ఇస్తున్నాయి.
చీమలు: కష్టనష్టాలకు ఓర్చి కలిసికట్టుగా నడిచి తిండిగింజలు తెచ్చుకుంటాయి.
తేనెటీగలు: పువ్వుపువ్వునా వాలి తేనె తెచ్చి పొరుగువారికి పంచుతాయి. ఇవి క్రమశిక్షణ, దీక్ష, కలిసి నడవడం నేర్పుతున్నాయి.
మతాలు: సర్వులకు అనురాగసారాన్ని అందించడానికే ఒక్క మమతతో పుట్టాయి. మతాల పేరుతో కలహాలు ఇక సాగవు.
కార్మికులు, కర్షకులు: రేయనక పగలనక కష్టపడే వీరు కలిసి సమానత్వం కోసం పోరాడాలి.
ఇలా ప్రకృతి అంతా ఐకమత్యమే బలమని, కలిసి ఉంటేనే శాంతిసౌఖ్యాలని మనకు బోధిస్తోంది.

9. అర్థసందర్భ సహిత వ్యాఖ్య రాయండి: ‘పొరుగు వారికి పంచిపోవు తేనెగలు’ [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
కవి పరిచయం: ఈ వాక్యం వై.సి.వి. రెడ్డి రాసిన ‘ప్రకృతి సందేశం’ అనే గేయం నుంచి తీసుకున్నది. వీరు అభ్యుదయ కవి.
సందర్భం: ప్రకృతిలోని చిన్న జీవులు కూడా మనిషికి ఏం నేర్పుతున్నాయో కవి వివరిస్తున్న సందర్భంలోనిది ఈ వాక్యం.
అర్థం: తేనెటీగలు పువ్వుపువ్వునా వాలి తేనెను సేకరించి పొరుగువారికి పంచిపెడుతున్నాయి.
వివరణ: కష్టపడి సంపాదించినదాన్ని ఇతరులతో పంచుకోవాలని, క్రమశిక్షణతో ఐక్యంగా ఉండాలని తేనెటీగలు మనిషికి నేర్పుతున్నాయని భావం.

10. అర్థసందర్భ సహిత వ్యాఖ్య రాయండి: ‘సమతకై పోరాడగా ఈ నేల శాంతి సౌఖ్యము నింపగా’ [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
కవి పరిచయం: ఈ వాక్యం వై.సి.వి. రెడ్డి రాసిన ‘ప్రకృతి సందేశం’ గేయంలోనిది.
సందర్భం: రాత్రనక పగలనక కష్టపడే కార్మికులు, కర్షకుల గురించి కవి చెప్పిన సందర్భంలోనిది ఈ వాక్యం.
అర్థం: కార్మికులు, కర్షకులు కలిసి సమానత్వం కోసం పోరాడి, ఈ నేలపై శాంతిసౌఖ్యాలు నింపుతున్నారు.
వివరణ: శ్రమజీవులంతా ఐక్యంగా సమానత్వాన్ని సాధిస్తేనే లోకంలో శాంతి, సుఖం నెలకొంటాయని కవి భావన.

11. భాషాంశాలు: ఎరుపు పదాలకు అర్థాలు — ముకురం, పికము, నెమ్మి, సరోవరం, నెత్తావి. [5 × 1]

జవాబు చూడండి
ముకురం = అద్దం
పికము = కోకిల
నెమ్మి = నెమలి
సరోవరం = సరస్సు
నెత్తావి = సువాసన, పరిమళం

12. పర్యాయపదాలు గుర్తించండి (పాఠ్యపుస్తకం వాక్యాల నుంచి). [5 × 1]

జవాబు చూడండి
1. పుష్పాలు = కుసుమాలు, విరులు
2. రజని = రాత్రి, రేయి
3. కొండలు = పర్వతాలు, గిరులు
4. అడవులు = అరణ్యాలు, విపినాలు
5. ఆట = నటన, లాస్యము

13. నానార్థాలు: అరుణం, మతం, కొమ్మ, నెమ్మి, గగనం. [5 × 1]

జవాబు చూడండి
అరుణం = ఎరుపు, కుష్టువ్యాధి, బంగారం
మతం = అభిప్రాయం, శాస్త్రం, సమ్మతి
కొమ్మ = శాఖ, స్త్రీ, కోటబురుజు
నెమ్మి = ప్రేమ, నెమ్మది, నెమలి
గగనం = ఆకాశం, శూన్యం, దుర్లభం

14. వ్యుత్పత్త్యర్థాలు: పికం, అచలము, మేఘం, సమరం. [4 × 1]

జవాబు చూడండి
పికం = చాటు నుండి కూయునది (కోయిల)
అచలము = చలనము లేనిది (పర్వతము)
మేఘం = వర్షములచే భూమిని తడుపునది (మబ్బు)
సమరం = మరణంతో కూడినది (యుద్ధం)

15. ప్రకృతి – వికృతులు: మేఘం, నాట్యం, కవిత, సంభ్రమము. [4 × 1]

జవాబు చూడండి
మేఘం – మొగులు
నాట్యం – నట్టువ
కవిత – కయిత
సంభ్రమము – సంబరము

16. సంధులు విడదీసి పేర్లు రాయండి: మతములన్ని, లతాళి, కొలువైన, పూదేనె. [4 × 1]

జవాబు చూడండి
మతములన్ని = మతములు + అన్ని (ఉకార సంధి / ఉత్వ సంధి)
లతాళి = లతా + ఆళి (సవర్ణదీర్ఘ సంధి)
కొలువైన = కొలువు + ఐన (ఉకార సంధి / ఉత్వ సంధి)
పూదేనె = పూవు + తేనె (ప్రాతాది సంధి)
పాఠంలో కొత్తగా నేర్పిన సంధి — పద్వాది సంధి: భయము + పడు = భయపడు, భయంపడు, భయముపడు. సూత్రం: పద్వాదులు పరమైనప్పుడు ‘ము’ వర్ణకానికి లోప, పూర్ణబిందువులు విభాషగా వస్తాయి (పద్వాదులు = పడు, పాటు, పెట్టు, పట్టు, పరచు మొ.).

17. సమాస పదాలకు విగ్రహవాక్యాలు, సమాసం పేర్లు రాయండి. [7 × 1]

జవాబు చూడండి
గగనకాంత = గగనము అనెడి కాంత (రూపక సమాసం)
సమతామమతలు = సమతయు, మమతయు (ద్వంద్వ సమాసం)
మేఘమాలికలు = మేఘముల యొక్క మాలికలు (షష్ఠీ తత్పురుష సమాసం)
సుందరమేఘాలు = సుందరమైన మేఘాలు (విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం)
కుటిలబుద్ధి = కుటిలమైన బుద్ధి (విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం)
తిండిగింజలు = తిండి కొరకు గింజలు (చతుర్థీ తత్పురుష సమాసం)
అనురాగసారం = అనురాగము యొక్క సారం (షష్ఠీ తత్పురుష సమాసం)
పాఠంలో నేర్పిన బహువ్రీహి: ముక్కంటి = మూడు కన్నులు కలవాడు (శివుడు). అన్యపదార్థ ప్రాధాన్యం ఉన్నది బహువ్రీహి.

18. ‘గుసగుసలతో కొమ్మకొమ్మపై నివసించి ముక్కులానించు లకుముకిపిట్ట దంపతులు’ — ఏ అలంకారం? లక్షణం రాయండి. [2 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
స్వభావోక్తి అలంకారం.
లక్షణం: జాతి, గుణ, క్రియాదులచేత దాని స్వభావాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా రమణీయంగా వర్ణిస్తే అది స్వభావోక్తి.
సమన్వయం: లకుముకి పిట్టలు కొమ్మలపై గుసగుసలాడుతూ ముద్దాడుతున్న విషయాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా వర్ణించారు.

9. రాజధర్మం — శ్రీకృష్ణదేవరాయలు (ప్రబంధం)

కవి: శ్రీకృష్ణదేవరాయలు. ప్రక్రియ: ప్రబంధం. మూలం: ఆముక్తమాల్యద, చతుర్థాశ్వాసం. నేపథ్యం: యామునాచార్యులు పాండ్యరాజును జయించి అర్ధరాజ్యం పొందాడు. గురువైన శ్రీరామమిశ్రుని ఉపదేశంతో రాజ్యాన్ని కుమారునికి అప్పగిస్తూ రాజధర్మాలు బోధించిన సందర్భం ఇది. (28-10-2026 సిలబస్‌లో కొత్తగా చేరిన పాఠం.)

1. శ్రీకృష్ణదేవరాయల గురించి రాయండి (కవి పరిచయం). [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
శ్రీకృష్ణదేవరాయలు 16వ శతాబ్దికి చెందినవారు. విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని పరిపాలించిన తుళువవంశ ప్రభువు.
సంస్కృత, ఆంధ్ర, కన్నడ భాషల్లో పండితుడు. సంస్కృతంలో మదాలస చరిత్ర, సత్యవధూప్రీణనము, జ్ఞానచింతామణి, రసమంజరి మొదలైన కావ్యాలు రాశారు.
అష్టదిగ్గజ కవిపండితులను పోషించారు. తెలుగులో ‘ఆముక్తమాల్యద’ ప్రబంధం రచించారు.
బిరుదులు: ‘సాహితీసమరాంగణ సార్వభౌముడు’, ‘మూరురాయర గండడు’, ‘ఆంధ్రభోజుడు’. ఈ యుగాన్ని తెలుగులో ప్రబంధయుగం అంటారు.
ఈ పాఠ్యభాగం ఆముక్తమాల్యదలోని చతుర్థాశ్వాసం నుంచి తీసుకున్నది.

2. ఈ పాఠం ఏ కావ్యం నుండి స్వీకరించబడింది? [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
శ్రీకృష్ణదేవరాయలు రచించిన ‘ఆముక్తమాల్యద’ ప్రబంధంలోని చతుర్థాశ్వాసం నుండి.

3. ముఖ్యమైన పనులను పాలకుడు ఎవరికి అప్పగించకూడదు? [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
కాపురుషులకు (చెడ్డవాళ్లకు, దుష్టులకు) ముఖ్యమైన కార్యభారాన్ని అప్పగించకూడదు.

4. పాలకుడు దేశాన్ని ఎవరిలా కాపాడుకోవాలి? [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
చెట్టుకొమ్మపై ఒక కన్ను మూసి, రెండో కన్ను తెరిచి మెలకువగా నిద్రించే ఎలుగుబంటిలా, ఎప్పుడూ జాగరూకతతో దేశాన్ని కాపాడుకోవాలి.

5. తప్పు చేసిన వారిని దండించే విధానం గురించి రాయండి. [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
రాజు తప్పు చేసినవాడిని వెంటనే దండించకూడదు. సమయం వచ్చేవరకు కోపాన్ని అదుపులో ఉంచుకోవాలి.
విలుకాడు చేతిలో విల్లు, బాణం ఉన్నాయి కదా అని బాణాన్ని ఎప్పుడంటే అప్పుడు వదలడు. గురి కుదిరిందో లేదో చూసుకుని అప్పుడే బాణం వేస్తాడు.
అదేవిధంగా పాలకుడు కూడా తగిన సమయం చూసుకుని దోషిని శిక్షించాలి.
(పద్యం: ‘హదను వచ్చుదాఁక నపరాధిపై రోష మాఁగి… కాఁడ విడుచు వింటి వాఁడు వోలె’)

6. నిజాయితీగా పనిచేసే సేవకుడిని ఎలా గౌరవించాలి? [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
చిత్తశుద్ధిగా పనిచేస్తూ రాజ్యానికి మేలు చేసే హితుడిని పాలకుడు గుర్తించాలి.
అతడు అడగకుండానే, ఇంకొకరు చెప్పకుండానే, అతని ఊహకందనంత సొమ్మును ఒక్కసారిగా ఇవ్వాలి. అది అతడు కలగన్నట్లుగా ఉండాలి.
పనస చెట్టు పూత పూయకుండానే ఒక్కసారిగా పండ్లనిస్తుంది (పనస వనస్పతి). అదే విధంగా పాలకుడు హితులను అకస్మాత్తుగా గౌరవించి ఆశ్చర్యం కలిగించాలి. దీనిని ‘సంభ్రమాశ్చర్యాలలో ముంచెత్తడం’ అని పాఠం చెబుతోంది.

7. యామునాచార్యులు చెప్పిన రాజనీతి సారాంశాన్ని మీ సొంత మాటల్లో రాయండి. [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
యామునాచార్యులు తన కుమారునికి రాజ్యం అప్పగిస్తూ ఈ రాజధర్మాలు బోధించాడు.
1. పాలకుడు ఎన్ని కష్టాల్లో ఉన్నా విసుక్కోకుండా ప్రజలను కాపాడాలి. ఆపదలో ఉన్నవాళ్ల బాధలు శ్రద్ధగా విని తీర్చాలి. ముఖ్యమైన పనులను చెడ్డవాళ్లకు అప్పగించకూడదు.
2. ముందు గొప్ప స్థాయిలో ఉంచినవాడిని తర్వాత తగ్గించకూడదు. క్రమంగా స్థాయి పెంచుతూ పనులు చేయించుకోవాలి.
3. తగిన మంత్రి లేకపోయినా రాజు తానే రాజనీతితో పనులు చేసుకోవాలి కానీ గుణహీనుణ్ణి మంత్రిగా చేయకూడదు. అతడు గుమ్మడికాయంత ముత్యంలాంటివాడు, ప్రమాదకరం.
4. ఏ పనైనా ధనంతోనే కాదు, అధికారుల సహాయంతో సాధ్యం. వాళ్లకు తగిన జీతం ఇవ్వాలి; పిసినారితనం, క్రూరత్వం ఉండకూడదు.
5. చాడీలు చెప్పేవారి మాటలను బాగా పరీక్షించాలి. వెంటనే ఉద్యోగం నుంచి తొలగించకూడదు.
6. దేశాన్ని విశాలం చేస్తే ఆదాయం పెరుగుతుంది. చెరువులు, కాలువలు తవ్వించాలి; పేదల పన్నులు తగ్గించాలి.
7. కరువు కాలంలో దేశం విడిచిపోయిన ప్రజలను రప్పించి, సాగుకు వసతులు కల్పించాలి.
8. రాజు నీతిమార్గం వదలకూడదు. ఎలుగుబంటిలా ఒక కన్ను తెరిచి జాగరూకతతో ఉండాలి. తప్పు చేసినవాడిని సమయం చూసి శిక్షించాలి.
9. హితులు, హితాహితులు, అహితులు అనే మూడు రకాల అనుచరులతో నేర్పుగా ఉండాలి. నిజాయితీపరులైన సేవకులను అకస్మాత్తుగా గొప్పగా సత్కరించాలి.

8. అనుచరులు ఎన్ని రకాలుగా ఉంటారు? వారి స్వభావాలను విశ్లేషించండి. [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
రాజు దగ్గర ఉండే అనుచరులు మూడు రకాలుగా ఉంటారు: హితులు, హితాహితులు, అహితులు.
హితులు: వీళ్లు ఎప్పుడూ రాజు మేలే కోరుతారు. వైద్యులు, జ్యోతిష్కులు, పండితులు, కవులు, పురోహితులు హితులు.
హితాహితులు: వీళ్లు రాజు మేలు కోరుతూనే ఇతరుల ప్రలోభాలకు లోనై అహితులుగా మారుతుంటారు. ధనం సమీకరించే పనుల్లోని అధికారులు హితులే. కానీ ఆ ధనాన్ని దొంగిలించి, దొరికితే శిక్ష పడుతుందనే భయంతో రాజుకు అహితులు కూడా అవుతారు.
అహితులు: వీళ్లు ఎప్పుడూ రాజు మేలు కోరరు. ఏదో తప్పు చేసి దొరికిపోతారు. పాలకుడు చట్టప్రకారం వారి సంపదను రాజ్యపరం చేస్తాడు. దాంతో వాళ్లు అదను చూసి రాజును దెబ్బతీయాలని చూస్తారు.
కనుక పాలకుడు ఈ ముగ్గురి విషయంలో హితునిగా, హితాహితునిగా, అహితునిగా ప్రవర్తించాలి. పైకి అందరికీ హితునిగా కనిపిస్తూ నేర్పుగా ఉండాలి.

9. ప్రజలు నష్టపోయినప్పుడు వారిని పాలకులు, అధికారులు ఎలా ఆదుకోవాలి? [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
ప్రజలు కరువుకాటకాలలో పంటలు నష్టపోయి, బతకలేక దేశం విడిచిపోతే అధికారులు పట్టించుకోవాలి.
వాళ్లను తిరిగి రప్పించి, సాగుబడికి వసతులు కల్పించి, వారు కోలుకునేలా చేయాలి.
అంతే తప్ప, ప్రజలు వదిలి వెళ్లిన పశువులను, ధాన్యాలను అమ్ముకుని, వాళ్ల ఇంటి కలపను వంటచెరకుగా వాడుకోవచ్చని సంతోషించే అధికారి యుద్ధభూమిలో శవాలను పీక్కుతినే నక్కలాంటివాడు.
అలాంటి అధికారులు ఉన్న పాలకుడు ఏడు ద్వీపాలకు అధిపతి అయినా అతని సంపదలు నిలవవు.
దేశాన్ని విశాలం చేయడం, చెరువులు–కాలువలు తవ్వించడం, పేదల పన్నులు తగ్గించడం ద్వారా ప్రజల ఆర్థికస్థితి మెరుగుపరిస్తేనే ధర్మార్థాలు సిద్ధిస్తాయి.
(పద్యం: ‘ప్రజ లవిసి చన్నఁ బిలువ… నేడుదీవులు గొన్న సమృద్ధి లేదు’ — లోకోక్తి అలంకారం)

10. అర్థసందర్భ సహిత వ్యాఖ్య రాయండి: ‘శరమాఁగి కాఁడవిడుచు వింటివాఁడు వోలె’ [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
కవి పరిచయం: ఈ వాక్యం శ్రీకృష్ణదేవరాయలు రచించిన ఆముక్తమాల్యద చతుర్థాశ్వాసం నుంచి తీసుకున్న ‘రాజధర్మం’ పాఠంలోనిది.
సందర్భం: తప్పు చేసినవాడిని రాజు ఎప్పుడు దండించాలో యామునాచార్యులు కుమారునికి చెప్పిన సందర్భంలోనిది.
అర్థం: గురి కుదిరేవరకు బాణాన్ని ఆపి, గురి కుదిరాక వదిలే విలుకాని వలె.
వివరణ: రాజు అపరాధిపై కోపాన్ని సమయం వచ్చేవరకు అదుపులో ఉంచుకుని, తగిన సమయంలోనే శిక్షించాలని భావం.

11. అర్థసందర్భ సహిత వ్యాఖ్య రాయండి: ‘ఏడు దీవులు గొన్న సమృద్ధి లేదు’ [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
కవి పరిచయం: శ్రీకృష్ణదేవరాయలు రచించిన ఆముక్తమాల్యదలోని ‘రాజధర్మం’ పాఠ్యభాగంలోనిది ఈ వాక్యం.
సందర్భం: కరువులో దేశం విడిచిన ప్రజలను ఆదుకోకుండా వాళ్ల ఆస్తులను దోచుకునే నక్కలాంటి అధికారులు ఉన్న రాజు గురించి చెప్పిన సందర్భం.
అర్థం: అలాంటి రాజు ఏడు ద్వీపాలను జయించినా అతనికి సమృద్ధి (సంపద) నిలవదు.
వివరణ: ప్రజల కష్టాలను పట్టించుకోని అధికారులు రాజ్యాన్ని నాశనం చేస్తారని భావం. ఏడు ద్వీపాలు (సప్తద్వీపాలు): జంబూ, ప్లక్ష, శాల్మల, కుశ, క్రౌంచ, శాక, పుష్కర.

12. భాషాంశాలు: ఎరుపు పదాలకు అర్థాలు — స్వప్నం, ఆస్థ, భిషక్కులు, హితులు, మృషలు. [5 × 1]

జవాబు చూడండి
స్వప్నం = కల
ఆస్థ = శ్రద్ధ, ఆసక్తి
భిషక్కులు = వైద్యులు
హితులు = మేలు కోరేవారు
మృషలు = అబద్ధాలు
ఉదాహరణ (పుస్తకంలో ఇచ్చినది): కాపురుషుడు = చెడ్డవాడు, దుష్టుడు.

13. పర్యాయపదాలు: కలను, బృందం, క్షితి, వ్రాతము. [4 × 1]

జవాబు చూడండి
కలను = యుద్ధం, రణం, సమరం
బృందం = సమూహం, గుంపు
క్షితి = భూమి, ధరణి, పుడమి
వ్రాతము = సమూహం, గుంపు, సంఘం

14. నానార్థాలు జతపరచండి: వృద్ధి, నయం, ఋతం, కాడ, శరం. [5 × 1]

జవాబు చూడండి
వృద్ధి = అభివృద్ధి, వడ్డి, సంతోషం
నయం = నీతి, మృదువు, అందం
ఋతం = సత్యం, నీరు, సత్ప్రవర్తన
కాడ = తొడిమ, బాణం
శరం = రెల్లు, బాణం, నీరు

15. ప్రకృతి – వికృతులు జతపరచండి. [5 × 1]

జవాబు చూడండి
మౌక్తికం – ముత్తెము
పశువు – పసరము
ద్వీపం – దీవి
శక్తి – సత్తువ
నిద్ర – నిదుర

16. సంధులు విడదీసి పేర్లు రాయండి: ఎవ్వాడు, గుణాతీతుడు, ఒకింత, దీవులుగొన్న, మృషయేని. [5 × 1]

జవాబు చూడండి
ఎవ్వాడు = ఏ + వాడు (త్రిక సంధి)
గుణాతీతుడు = గుణ + అతీతుడు (సవర్ణదీర్ఘ సంధి)
ఒకింత = ఒక + ఇంత (అకార సంధి)
దీవులుగొన్న = దీవులు + కొన్న (గసడదవాదేశ సంధి)
మృషయేని = మృష + ఏని (యడాగమ సంధి)
పట్టిక: కన్నొకటి = కన్ను + ఒకటి (ఉకార సంధి); తదంతరము = తత్ + అంతరము (జశ్త్వ సంధి); వాఁడు + పోలె = వాఁడువోలె (గసడదవాదేశ సంధి).

17. సమాసాలకు విగ్రహవాక్యాలు, సమాసం పేర్లు రాయండి. [5 × 1]

జవాబు చూడండి
హితాహితులు = హితులును, అహితులును (ద్వంద్వ సమాసం)
అర్థధర్మాలు = అర్థమును, ధర్మమును (ద్వంద్వ సమాసం)
గుమ్మడికాయ = గుమ్మడి యొక్క కాయ (షష్ఠీ తత్పురుష సమాసం)
ఏడుదీవులు = ఏడు సంఖ్యగల దీవులు (ద్విగు సమాసం)
చతురవృత్తి = చతురమైన వృత్తి (విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం)
పట్టిక: కలని నక్క = కలనియందు నక్క (సప్తమీ తత్పురుష); దేశవైశాల్యం = దేశము యొక్క వైశాల్యం (షష్ఠీ తత్పురుష); అలోభము = లోభము కానిది (నఞ్ తత్పురుష).

18. శ్లేషాలంకారం లక్షణం రాసి, ఉదాహరణ వివరించండి. [2 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
లక్షణం: నానార్థాలను కలిగి ఉండే అలంకారం శ్లేషాలంకారం.
ఉదాహరణ: ‘రాజు కువలయానందకరుడు’. రాజు = చంద్రుడు / ప్రభువు; కువలయం = కలువ / భూమి. చంద్రుడు కలువలకు ఆనందం కలిగిస్తాడు అని ఒక అర్థం; ప్రభువు భూమికి ఆనందం కలిగిస్తాడు అని మరో అర్థం.

19. కంద పద్య లక్షణాలు రాయండి. [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
1. ఇందులో చతుర్మాత్రా గణాలైన భ, జ, స, నల, గగ గణాలు ఉంటాయి.
2. ఒకటి–రెండు పాదాల్లో 3+5 = 8 గణాలు; మూడు–నాలుగు పాదాల్లో 3+5 = 8 గణాలు ఉంటాయి.
3. ప్రాస ఉంటుంది.
4. రెండు, నాలుగు పాదాల్లో చివరి అక్షరం గురువు.
5. రెండు, నాలుగు పాదాల్లో 1–4 గణాల మొదటి అక్షరాలకు యతిమైత్రి.
6. ఆరవ గణం ‘జ’ గణం గాని ‘నల’ గణం గాని ఉంటుంది.
7. బేసి గణాలైన 1, 3, 5, 7 గణాల్లో ‘జ’ గణం రాకూడదు.
8. మొదటి పాదం గురువుతో మొదలైతే మిగిలిన పాదాలూ గురువుతో, లఘువుతో మొదలైతే లఘువుతో మొదలవుతాయి.
పాఠంలో ఉదాహరణ: ‘ధనముఖ్యము కేవల మే…’ (కందం).

10. కన్యాశుల్కం — గురజాడ అప్పారావు (నాటకం)

రచయిత: గురజాడ అప్పారావు. ప్రక్రియ: నాటకం. మూలం: కన్యాశుల్కం నాటకంలోని ద్వితీయాంకం మొదటి భాగం. పాత్రలు: అగ్నిహోత్రావధాన్లు, వెంకమ్మ (భార్య), వెంకటేశం (కొడుకు), గిరీశం (వెంకటేశం ప్రైవేట్ మాస్టారు), కరటకశాస్త్రి (వెంకమ్మ అన్న). స్థలం: కృష్ణారాయపురం అగ్రహారంలో అగ్నిహోత్రావధాన్ల ఇల్లు. (Mission March లో 23 నవంబర్ పాఠమైనా అధికారిక SA1 జాబితాలో ఉంది.)

1. గురజాడ అప్పారావు గురించి రాయండి (రచయిత పరిచయం). [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
ఆధునిక సాహిత్యానికి వేగుచుక్క గురజాడ. విశాఖపట్నం సమీపంలోని రాయవరంలో 21.09.1862 న జన్మించారు. తల్లిదండ్రులు కౌసల్యమ్మ, వెంకట రామదాసు. 30.11.1915 న మరణించారు.
కన్యాశుల్కంతో పాటు కొండుభట్టీయం, బిల్హణీయం అనే రెండు అసంపూర్ణ నాటకాలు రాశారు.
‘ముత్యాలసరాలు’ కవితా సంపుటి; దిద్దుబాటు, పెద్ద మసీదు, మీ పేరేమిటి?, సంస్కర్త హృదయం, మెటిల్డా అనే కథలు రాశారు.
1892 ఆగస్టు 13న విజయనగరంలో కన్యాశుల్కం మొదటి ప్రదర్శన జరిగింది. 1897 లో అచ్చయింది. మార్పులతో 1909 లో రెండో కూర్పు వచ్చింది.

2. కన్యాశుల్కం నాటకం ఏ మాండలికంలో రచించారు? [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
ఉత్తరాంధ్ర మాండలికంలో రచించారు.

3. వెంకటేశం చదివిన పద్యం ఏది? [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
‘నలదమయంతులిద్దరు మనఃప్రభవానల దహ్యమానులై…’ అనే పద్యం.

4. ‘పుచ్చకాయల దొంగ అంటే భుజాలు తడుముకున్నట్టు’ — ఈ మాటలు అన్నది ఎవరు? [1 మార్కు]

జవాబు చూడండి
కరటకశాస్త్రి (అగ్నిహోత్రావధాన్లను ఉద్దేశించి).

5. కన్యాశుల్కం నాటకం రాయడానికి గురజాడకు ప్రేరణ కలిగించిన సంఘటన ఏది? [2 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
1890 కాలంలో విజయనగరం పరిసర ప్రాంతాల్లో జరుగుతున్న కన్యాశుల్క వివాహ వివరాలను ఆనంద గజపతిరాజు సేకరించారు. ఏటా దాదాపు 344 బాల్యవివాహాలు జరుగుతున్నాయని ఆ సర్వేలో తెలిసింది. ఈ విషయం, ఆనంద గజపతిరాజు సూచన గురజాడకు ఈ నాటకం రాయడానికి ప్రేరణ కలిగించాయి.

6. కరటకశాస్త్రి ఎవరిని తొందరగా తోవ పెట్టాలనుకున్నాడు? ఎందుకు? [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
కరటకశాస్త్రి గిరీశాన్ని తొందరగా తోవ పెట్టాలనుకున్నాడు (ఇంటి నుంచి పంపేయాలనుకున్నాడు).
గిరీశం డిప్టీకలెక్టరు, మునసబు పేర్లు చెబుతూ అగ్నిహోత్రావధాన్లను పొగుడుతూ బుట్టలో వేసుకుంటున్నాడు. ఇంగ్లీషు ముక్కలు, తెలివి కబుర్లతో అందర్నీ నమ్మిస్తున్నాడు.
అతని ‘తర్ఫీదు’ (నేర్పు) చూసి, ‘వీణ్ణి పెందరాళే తోవ పెట్టకపోతే మోసం వస్తుంది’ అని కరటకశాస్త్రి తనలో అనుకున్నాడు.

7. అగ్నిహోత్రావధాన్ల పాత్ర స్వభావం ఎలాంటిది? [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
అగ్నిహోత్రావధాన్లు కృష్ణారాయపురం అగ్రహారంలో ఉండే వైదిక బ్రాహ్మణుడు.
పిసినారి: కొడుకు పుస్తకాలకు ‘ఒక్క దమ్మిడీ ఇవ్వను’ అన్నాడు. డబ్బు ఖర్చు లేకుండా కొడుకు పెళ్లి చేయాలనుకున్నాడు.
ఇంగ్లీషు చదువు వ్యతిరేకి: ఇంగ్లీషు చదువు అచ్చిరాదని, డబ్బు దండగని అనుకునేవాడు.
కోపిష్టి: ‘నాకు ప్రథమ కోపం’ అని తానే చెప్పుకున్నాడు. ధుమధుమలాడుతూ మాట్లాడేవాడు.
వ్యాజ్యాల ప్రియుడు, పొగడ్తలకు లొంగేవాడు: పిటీషన్లు, దావాలంటే ఇష్టం. గిరీశం పొగడ్తలకు వెంటనే మెత్తబడ్డాడు.
కన్యాశుల్కం పుచ్చుకునేవాడు: పెద్దకూతురు బుచ్చమ్మను అమ్మి పదిహేనొందల రూపాయలు తీసుకున్నాడు. చిన్నకూతురు సుబ్బిని ముసలివాడైన లుబ్ధావధాన్లకు ఇచ్చి పెళ్లి చేయాలనుకున్నాడు.

8. గిరీశం ఎలాంటివాడు? [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
గిరీశం వెంకటేశానికి విజయనగరంలో ప్రైవేట్ మాస్టారు. గొప్ప మాటకారి, అవకాశవాది.
వెంకటేశం పరీక్ష తప్పితే ‘ఫస్టుగా ప్యాసయినాడు’ అని అబద్ధం చెప్పాడు. డిప్టీకలెక్టరు, మునసబులు తనను మెచ్చుకుంటారని గొప్పలు చెప్పుకున్నాడు.
సెలవుల్లో చదువు చెప్పే నెపంతో పల్లెలో ఉచిత భోజనం కోసం వచ్చాడు. ‘డామిట్’, ‘సెల్లింగ్ గర్ల్స్’ వంటి ఇంగ్లీషు ముక్కలతో అందర్నీ నమ్మించాడు.
లుబ్ధావధాన్లు తన పెత్తల్లి కొడుకని అబద్ధం చెప్పాడు. పెద్దల్ని పొగిడి తన పని సాధించుకునే మోసకారి.

9. వెంకటేశం ఇంగ్లీషు చదువు విషయంలో వెంకమ్మ పట్టుదలలో ఉద్దేశాన్ని మీ సొంత మాటల్లో రాయండి. [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
వెంకమ్మ అగ్నిహోత్రావధాన్ల భార్య, సాధారణ గృహిణి. కొత్త కొలువులు కావాలంటే ఆధునిక విద్య అవసరమని ఆనాడే గ్రహించింది.
కొడుకు ఇంగ్లీషు చదువుకుంటే మునసబీ అయినా, పోలీసుపనైనా వస్తుందని, అప్పులు తీర్చి అగ్రహారం భూములన్నీ కొంటాడని ఆమె నమ్మింది.
భర్త డబ్బు ఖర్చవుతుందని ఇంగ్లీషు చదువు వద్దంటే — ‘మీరెప్పుడూ ఇలాంటి వోఘాయిత్తం మాటలే అంటారు’ అని ఎదిరించింది. గొట్టికాయలాడిన నేమాని వారి కుర్రాడికి మునసబీ వచ్చిన ఉదాహరణ చెప్పింది.
మీకంత భారమైతే తన పుట్టింటివారు పసుపుకుంకుమకు ఇచ్చిన భూమి అమ్మైనా కొడుక్కి చదువు చెప్పిస్తానని పట్టుబట్టింది.
కొడుకు పరాయి ఊళ్లో శ్రమపడుతుంటే తన ప్రాణాలు అక్కడే ఉంటాయని, గిరీశాన్ని ‘మీరే వాడికి తల్లీ తండ్రీ, కడుపులో పెట్టుకుని చదువు చెప్పండి’ అని బతిమాలింది.
తన బిడ్డ బాగా చదివి వృద్ధిలోకి రావాలి, జంఝాలు వడుక్కుంటూ బతకకూడదు అనే ఆశయమే వెంకమ్మ పట్టుదలకు కారణం. చిన్నకూతురిని ముసలివాడికి ఇచ్చే సంబంధాన్ని కూడా ఆమె వ్యతిరేకించింది.

10. కన్యాశుల్కం పాఠ్యభాగం ద్వారా కవి చెప్పదలచుకున్న అభిప్రాయం ఏమిటో రాయండి. [8 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
కన్యాశుల్కం సాంఘిక సమస్యల పరిష్కారం కోసం పుట్టిన నాటకం. సామాజిక, సాహిత్య ప్రయోజనాలను ఏకకాలంలో సాధించింది.
కన్యాశుల్కం దురాచారం: ఆనాడు ఆడపిల్లలను డబ్బుకు అమ్మేవారు. అగ్నిహోత్రావధాన్లు పెద్దకూతురిని అమ్మాడు; చిన్నకూతురు సుబ్బిని పద్దెనిమిదివందల రూపాయలకు ముసలివాడైన లుబ్ధావధాన్లకు ఇవ్వాలనుకున్నాడు. ఈ దురాచారాన్ని రచయిత ఎత్తి చూపారు.
ఆంగ్లవిద్యపై ఆలోచనలు: ఇంగ్లీషు చదువు గురించి సమాజంలోని రెండు రకాల ఆలోచనలను అగ్నిహోత్రావధాన్లు, వెంకమ్మ పాత్రల ద్వారా చూపారు. కొత్త కొలువులకు ఆధునిక విద్య అవసరమని వెంకమ్మ ద్వారా చెప్పారు.
మోసకారి మాటకారులు: గిరీశం లాంటి వాళ్లు ఇంగ్లీషు ముక్కలు, గొప్పలతో అమాయకులను మోసం చేస్తారని హెచ్చరించారు.
బాల్యవివాహాలు: ముసలివాళ్లకు పసిపిల్లల్ని ఇచ్చే బాల్యవివాహాలు ఎంత దారుణమో చూపారు.
సమకాలీన సమాజంలోని దురాచారాలను విమర్శిస్తూ ప్రజలను చైతన్యపరచడమే, సంఘసంస్కరణపై అవగాహన కల్పించడమే రచయిత అభిప్రాయం.

11. అర్థసందర్భ సహిత వ్యాఖ్య రాయండి: ‘పుస్తకం చేతబడితే వేళ్ళకి అంటుకుపోవాలి’ [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
రచయిత పరిచయం: ఈ వాక్యం గురజాడ అప్పారావు రచించిన కన్యాశుల్కం నాటకం ద్వితీయాంకం నుంచి తీసుకున్న ‘కన్యాశుల్కం’ పాఠంలోనిది.
సందర్భం: గొట్టికాయలు ఆడకుండా వెంకటేశాన్ని ఖాయిదా చేస్తే చదువు వస్తుందని అగ్నిహోత్రావధాన్లు అన్నప్పుడు గిరీశం అన్న మాట.
అర్థం: పుస్తకం చేతబట్టితే అది వేళ్లకు అంటుకుపోయినట్లు వదలకుండా చదవాలి.
వివరణ: ఎప్పుడూ పుస్తకం విడవకుండా చదివిస్తానని గిరీశం గొప్పలు చెబుతూ అవధాన్లను నమ్మించాడని భావం.

12. అర్థసందర్భ సహిత వ్యాఖ్య రాయండి: ‘తాంబోలం యిచ్చేశాను, యిహ తన్నుకు చావండి’ [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
రచయిత పరిచయం: గురజాడ అప్పారావు రచించిన కన్యాశుల్కం నాటకంలోనిది ఈ వాక్యం.
సందర్భం: చిన్నకూతురు సుబ్బిని లుబ్ధావధాన్లకు ఇచ్చే సంబంధాన్ని భార్య వెంకమ్మ, బావమరిది కరటకశాస్త్రి వ్యతిరేకించినప్పుడు అగ్నిహోత్రావధాన్లు కోపంతో అన్న మాట.
అర్థం: పెళ్లి నిశ్చయమైనట్టు తాంబూలం ఇచ్చేశాను; ఇక మీరు ఎంత కొట్లాడుకున్నా ప్రయోజనం లేదు.
వివరణ: ఎవరి మాటా వినని అగ్నిహోత్రావధాన్ల మొండితనం, పెత్తనం ఈ మాటలో కనిపిస్తాయి.

13. భాషాంశాలు: ఎరుపు పదాలకు అర్థాలు — శిస్తు, ఖాయిలా, గొట్టికాయలు, తర్జుమా. [4 × 1]

జవాబు చూడండి
శిస్తు = పన్ను
ఖాయిలా = జబ్బు, అనారోగ్యం (ఖాయిలా పరిశ్రమలు = నష్టాల్లో ఉన్న పరిశ్రమలు)
గొట్టికాయలు = గోలీలు
తర్జుమా = అనువాదం

14. పర్యాయపదాలు: ఉత్తరం, జీతం, సొమ్ము. [3 × 1]

జవాబు చూడండి
ఉత్తరం = జాబు, లేఖ
జీతం = వేతనం, భృతి
సొమ్ము = ధనం, ద్రవ్యం

15. నానార్థాలు జతపరచండి: తల్లి, పెద్ద, అధికారం, అర్థము, సంతోషం. [5 × 1]

జవాబు చూడండి
తల్లి = మాత, పెద్దది, పూజ్యురాలు
పెద్ద = వృద్ధుడు, గొప్పవాడు, జ్యేష్ఠుడు
అధికారం = దొరతనం, అధ్యక్షత, ఆశ్రయం
అర్థము = ధనము, కారణం, శబ్దార్థం
సంతోషం = ఆనందం, తృప్తి, ధైర్యం

16. ప్రకృతి – వికృతులు వేరుచేసి రాయండి. [5 × 1]

జవాబు చూడండి
పద్యం – పద్దెం
పురము – ప్రోలు
నీరము – నీరు
దర్శనం – దరిసెనము
ఛాత్రుడు – చట్టు

17. జాతీయాలను వివరించండి: కళ్లు కాయలు కాచు, చెవికోసుకొను, కడుపులో పెట్టుకొను, చర్మం చెప్పులు కుట్టించు. [4 × 1]

జవాబు చూడండి
కళ్లు కాయలు కాచు = ఎంతోకాలం ఎదురుచూడడం.
చెవికోసుకొను = విపరీతమైన ఇష్టం, ఆసక్తి చూపడం.
కడుపులో పెట్టుకొను = కన్నబిడ్డలా ప్రేమతో కాపాడుకోవడం.
చర్మం చెప్పులు కుట్టించు = జీవితాంతం కృతజ్ఞతతో ఉండడం.

18. వ్యవహార రూపాలు రాయండి: వోఘాయిత్తం, అంచావుంఛారు, అగ్ఘురారం, వచ్చావషోయ్, రాజమహేంద్రవంఢీ. [5 × 1]

జవాబు చూడండి
వోఘాయిత్తం = అఘాయిత్యం
అంచావుంఛారు = అంటూ ఉంటారు
అగ్ఘురారం = అగ్రహారం
వచ్చావషోయ్ = వచ్చావా ఓయ్
రాజమహేంద్రవంఢీ = రాజమహేంద్రవరం అండీ

19. సంధులు విడదీసి పేర్లు రాయండి: అభ్యంతరం, రవ్వంత, సావకాశం, కళ్ళెదుట. [4 × 1]

జవాబు చూడండి
అభ్యంతరం = అభి + అంతరం (యణాదేశ సంధి)
రవ్వంత = రవ్వ + అంత (అకార సంధి)
సావకాశం = స + అవకాశం (సవర్ణదీర్ఘ సంధి)
కళ్ళెదుట = కళ్ళు + ఎదుట (ఉకార సంధి)

20. పుంప్వాదేశ సంధి సూత్రం రాసి, ఉదాహరణలు విడదీయండి. [4 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
సూత్రం: కర్మధారయమునందు ‘ము’ వర్ణకమునకు పు, ంపు లగు.
అపృచ్ఛపుమాటలు = అపృచ్ఛము + మాటలు
విరసపుమాట = విరసము + మాట
ఉన్నతపుగొడుగు = ఉన్నతము + గొడుగు
కోమలపుజ్ఞానం = కోమలము + జ్ఞానం
సరసపుమాట = సరసము + మాట
(ఉదా: ఆదరము + మాట = ఆదరపుమాట, ఆదరంపుమాట)

21. సమాసాలకు విగ్రహవాక్యాలు, సమాసం పేర్లు రాయండి: నూరురూపాయలు, దొడ్డప్రభువు, కలిమిలేములు, లక్షాధికారి. [4 × 1]

జవాబు చూడండి
నూరురూపాయలు = నూరు సంఖ్యగల రూపాయలు (ద్విగు సమాసం)
దొడ్డప్రభువు = దొడ్డవాడైన ప్రభువు (విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం)
కలిమిలేములు = కలిమియు, లేమియు (ద్వంద్వ సమాసం)
లక్షాధికారి = లక్షలకు అధికారి (షష్ఠీ తత్పురుష సమాసం)

22. ఉత్ప్రేక్షాలంకారం లక్షణం, ఉదాహరణ రాయండి. [2 మార్కులు]

జవాబు చూడండి
లక్షణం: ధర్మసామ్యాన్ని బట్టి ఉపమేయాన్ని ఉపమానంగా ఊహించినట్లయితే అది ఉత్ప్రేక్షాలంకారం.
ఉదాహరణ: ఆ ఏనుగు నడుస్తున్న కొండా అన్నట్లుంది. (ఏనుగును కొండగా ఊహించారు.)

23. క్రియ ఆధారంగా వ్యతిరేకార్థక వాక్యాలుగా మార్చండి. [5 × 1]

జవాబు చూడండి
ఆ కప్పు ఖాళీగా ఉంది → ఆ కప్పు ఖాళీగా లేదు.
వానలు ఎక్కువగా పడ్డాయి → వానలు ఎక్కువగా పడలేదు.
ఆ చిత్రాన్ని చూసి అందరూ మెచ్చుకున్నారు → ఆ చిత్రాన్ని చూసి అందరూ మెచ్చుకోలేదు.
నాటక ప్రదర్శన జరిగింది → నాటక ప్రదర్శన జరగలేదు.
ఆలోచింపచేసే ప్రక్రియ నాటకం అని భావించారు → ఆలోచింపచేసే ప్రక్రియ నాటకం అని భావించలేదు.

ఏ భాగం నుంచి ఎన్ని మార్కులు

పాఠం / అంశంప్రశ్న సంఖ్యలుమార్కులు
శతక మాధుర్యం (పద్యం)1, 2910
జీవని (గద్యం)28
ఉపవాచకం — రామాయణం3, 6, 31, 3322
జలియన్ వాలా బాగ్4, 2612
చేజారిన బాల్యం5, 2712
పదజాలం7, 8, 9, 10, 1110
వ్యాకరణం, వాక్యాలు12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 28, 3218
సృజనాత్మక రచన308

ప్రత్యక్ష దైవాలు, బతుకు గంప, ఉపన్యాస కళ, ప్రకృతి సందేశం, రాజధర్మం, కన్యాశుల్కం పాఠాల మీద ఈ పత్రంలో ప్రశ్నలు లేవు. పాఠ్యపుస్తకంతో జవాబులు సరిచూసిన తర్వాతే వాటిని కలుపుతాం; అప్పటివరకు ఆ ఆరు పాఠాలను పుస్తకం నుంచే చదవండి. పాఠాల వారీగా అందుబాటులో ఉన్న మెటీరియల్ జాబితా 10th Class Telugu Study Material PDF Download పేజీలో ఉంది.

జలియన్ వాలా బాగ్ పదజాలం, సంధులు, పద్య లక్షణాలు AP 10th Class Telugu 5th Lesson Important Questions – జలియన్ వాలా బాగ్ లో; చేజారిన బాల్యం ప్రశ్నలు AP 10th Class Telugu 7th Lesson చేజారిన బాల్యం Important Questions 2026 లో; అరణ్యకాండ ప్రశ్నలు AP 10th Class Telugu అరణ్యకాండ Important Questions లో ఉన్నాయి. 8 మార్కుల ప్రతిపదార్థం ఎలా రాయాలో దశలవారీగా AP 10th Telugu ప్రతిపదార్థం 2027 పేజీలో ఉంది.


Download PDF

33 ప్రశ్నలు, ప్రతి ప్రశ్న కింద జవాబు: Download PDF — AP 10th Class SA1 Telugu Question Paper 2026-27. ముందు జవాబులు చూడకుండా 3 గం. 15 ని. లో రాయండి; తర్వాత జవాబులతో, ముఖ్యంగా జవాబుల కింద ఉన్న సూచనలతో పోల్చుకోండి.


తెలుగు పేపర్‌లో మార్కులు జారిపోయే చోట్లు

  • ప్రతిపదార్థం అడిగితే భావం మాత్రమే రాయడం. 8 మార్కుల ప్రశ్నలో ప్రతి పదానికి అర్థం కావాలి; భావం అదనం.
  • కాండ పేరు ఒక్కటే రాయడం. 3వ ప్రశ్నకు ‘… సంఘటన అయోధ్యాకాండలోనిది’ అని పూర్తి వాక్యం రాయాలి.
  • గద్యం ప్రశ్నలో (ఈ) భాగం వదిలేయడం. సొంతంగా ఒక ప్రశ్న తయారుచేయాలి — ప్రశ్నార్థకంతో ముగియాలి, జవాబు గద్యంలోనే ఉండాలి.
  • అరసున్నను గురువుగా లెక్కించడం. ‘ఁ’ గురువు కాదు; సున్న (ం), పొల్లు, దీర్ఘం, సంయుక్తాక్షరానికి ముందు అక్షరం గురువు.
  • అలంకారం పేరు రాసి లక్షణం వదిలేయడం. 28వ ప్రశ్నకు 2 మార్కులు: పేరు ఒకటి, లక్షణం ఒకటి.
  • 8 మార్కుల జవాబు నాలుగైదు వాక్యాలతో ముగించడం. ప్రశ్నపత్రమే 8 నుంచి 10 వాక్యాలు అడుగుతోంది.
  • లేఖలో చిరునామా, తేదీ మరచిపోవడం. ఫార్మాట్ భాగాలు లేకపోతే విషయం బాగున్నా మార్కులు తగ్గుతాయి.

9 నవంబర్ తెలుగు పరీక్షకు — పునశ్చరణ ప్రణాళిక

రోజుపని
1ప్రత్యక్ష దైవాలు, బతుకు గంప — పాఠం, కవి / రచయిత పరిచయం, ప్రక్రియ
2శతక మాధుర్యం — పువ్వు గుర్తు పద్యాలకు ప్రతిపదార్థం
3ఉపన్యాస కళ, జలియన్ వాలా బాగ్
4చేజారిన బాల్యం, ప్రకృతి సందేశం, జీవని
5రాజధర్మం, కన్యాశుల్కం; ఉపవాచకం — నాలుగు కాండల సంఘటనలు క్రమంగా, ముఖ్య పాత్రలు
6పదజాలం — పది పాఠాల చివరి అర్థాలు, పర్యాయపదాలు, నానార్థాలు, ప్రకృతి వికృతులు
7సంధులు, సమాసాలు, వాక్య రకాలు, వాక్య మార్పిడి
8అలంకారాలు, గణవిభజన, జాతీయాలు
9సృజనాత్మక రచన — ఒక లేఖ, ఒక ప్రసంగం, ఒక సంభాషణ
10ఈ పేజీలోని పూర్తి పేపర్ — 3 గం. 15 ని.

తెలుగు పరీక్ష SA1 లో మొదటి రోజే (9 నవంబర్) — ప్రణాళికను ఇప్పుడే మొదలుపెట్టండి. చేజారిన బాల్యం, అరణ్యకాండ స్లిప్ టెస్ట్ జవాబులతో AP 10th Class Mission March 2027 Telugu Slip Test PDF పేజీలో ఉంది.


FAQs


10వ తరగతి SA1 తెలుగు పరీక్ష ఎప్పుడు?

28-10-2026 అధికారిక టైమ్ టేబుల్ ప్రకారం పదో తరగతి తెలుగు పరీక్ష 9 నవంబర్ 2026 (సోమవారం), ఉదయం 9:15 నుంచి 12:30 వరకు. SA1 పరీక్షలు 9 నుంచి 20 నవంబర్ వరకు.

SA1 తెలుగు సిలబస్‌లో ఏ పాఠాలు ఉన్నాయి?

అధికారిక జాబితా ప్రకారం పది పాఠాలు — ప్రత్యక్ష దైవాలు, బతుకు గంప, శతక మాధుర్యం, ఉపన్యాస కళ, జలియన్ వాలా బాగ్, చేజారిన బాల్యం, ప్రకృతి సందేశం, జీవని, రాజధర్మం, కన్యాశుల్కం. ఉపవాచకంలో బాలకాండ నుంచి కిష్కింధాకాండ వరకు నాలుగు కాండలు.

SA1 లో లేని పాఠాలు ఏవి?

యుద్ధ విజేత, సూక్తి సుధ; ఉపవాచకంలో సుందరకాండ, యుద్ధకాండ. కన్యాశుల్కం మాత్రం అధికారిక SA1 జాబితాలో ఉంది.

రాజధర్మం SA1 లో ఉంటుందా?

ఉంటుంది. 28-10-2026 అధికారిక SA1 జాబితాలో రాజధర్మం, కన్యాశుల్కం రెండూ ఉన్నాయి. Mission March లో రాజధర్మం 26 అక్టోబర్ పాఠం.

SA1 తెలుగు పేపర్ నమూనా ఏమిటి?

28-10-2026 అధికారిక ఉత్తర్వు ప్రకారం పదో తరగతి SA1 పేపర్లు SSC పబ్లిక్ పరీక్ష నమూనాలో. BSE 2026-27 బోర్డ్ నమూనా: 100 మార్కులు, 3 గం. 15 ని., 33 ప్రశ్నలు — అవగాహన 60, సున్నితత్వం 20, సృజనాత్మకత 20. ఈ సాధన పత్రం అదే నమూనా.

ప్రతిపదార్థం ప్రశ్నకు ఏ పద్యాలు చదవాలి?

బ్లూప్రింట్ ప్రకారం పాఠ్యపుస్తకంలో పువ్వు గుర్తు ఉన్న పద్యాలే ఇస్తారు; అందులో శతక మాధుర్యం నుంచి ఒక పద్యం తప్పనిసరి. ప్రశ్నలో రెండు పద్యాలు ఇచ్చి ఒకటి ఎంచుకోమంటారు.

కాండల ప్రశ్న (3వ ప్రశ్న) ఎలా రాయాలి?

ఇచ్చిన సంఘటన ఏ కాండలోదో పూర్తి వాక్యంగా రాయాలి — ‘… సంఘటన అరణ్యకాండలోనిది.’ ఒకే కాండ నుంచి రెండు సంఘటనలు ఇవ్వరని బ్లూప్రింట్ చెబుతోంది.

గణవిభజనకు ఏ పద్యాలు వస్తాయి?

ఉత్పలమాల, చంపకమాల, మత్తేభం, శార్దూలం పద్యపాదాలు — పాఠ్యపుస్తకంలో చుక్క గుర్తు ఉన్న పద్యాల నుంచి. గణాలు గుర్తించి పద్యం పేరు రాయాలి.

భాషాంశాలకు ఎన్ని మార్కులు?

బ్లూప్రింట్ ప్రకారం భాషాంశాలకు 32 మార్కులు — మొత్తం పేపర్‌లో దాదాపు మూడో వంతు. పదజాలం 10, సంధి సమాసాలు 5, వాక్యాలు 9, అలంకారం ఛందస్సు 4, జాతీయాలు 4.

ప్రత్యక్ష దైవాలు, బతుకు గంప, ఉపన్యాస కళ, ప్రకృతి సందేశం, రాజధర్మం, కన్యాశుల్కం ప్రశ్నలు ఎక్కడ?

33 ప్రశ్నల పేపర్‌లో ఈ ఆరు పాఠాలకు ప్రశ్నలు రాలేదు. అందుకే వాటి కోసం పాఠ్యపుస్తకం నుంచి 133 ప్రశ్నలు, జవాబులు ఈ పేజీలోనే ఇచ్చాం: మిగిలిన 6 పాఠాల ముఖ్యమైన ప్రశ్నలు. అసలు పరీక్షలో ఈ పాఠాల నుంచి కూడా ప్రశ్నలు వస్తాయి. ముఖ్యంగా కొత్తగా చేరిన రాజధర్మం, కన్యాశుల్కం తప్పక చదవండి.

ఈ ప్రశ్నపత్రం అధికారికమైనదా?

కాదు. నమూనా, సిలబస్ అధికారిక పత్రాల నుంచి; 1వ ప్రశ్న పద్యం, 2వ ప్రశ్న గద్యం BSE మోడల్ పేపర్ నుంచి. ప్రశ్నలు, జవాబులు apboardsolutionsclass10.com రాసినవి. అసలు SA1 పేపర్ వేరు.

ఈ పేపర్ PDF ఉందా?

ఉంది. ప్రశ్నపత్రం, జవాబులు ఒకే ఫైల్‌లో. పై Download PDF లింక్ వాడండి.


Official Sources

SA1 టైమ్ టేబుల్, మార్కుల విధానం, సిలబస్: పాఠశాల విద్యా సంచాలకుల ఉత్తర్వు Rc. No. 3475819/SAT-I/2026-27, తేదీ 28-10-2026 (SCERT సిలబస్ అనుబంధంతో); AP SCERT. తెలుగు (01T & 02T) బ్లూప్రింట్, మోడల్ పేపర్లు 1, 2 (2026-27), Mission March Phase-I షెడ్యూల్: Board of Secondary Education, Andhra Pradesh.

పదో తరగతి అన్ని సబ్జెక్టుల జవాబులు, స్టడీ మెటీరియల్, ప్రశ్నపత్రాలు ఒకే చోట: AP Board Solutions Class 10. SA1 పరీక్షల (9 – 20 నవంబర్ 2026) సాధనకు AP SA1 2026-27; గణితం ఎక్సర్‌సైజ్ జవాబులకు AP 10th Class Maths Solutions; SSC కి AP SSC Model Papers 2027.