10వ తరగతి రసాయన శాస్త్రం అధ్యాయం 2 – ఆమ్లాలు, క్షారాలు మరియు లవణాలు
10వ తరగతి రసాయన శాస్త్రంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన అధ్యాయాలలో ఒకటి ఆమ్లాలు, క్షారాలు మరియు లవణాలు (Acids, Bases and Salts). ఈ అధ్యాయంలో ఆమ్లాలు, క్షారాలు, సూచికలు (Indicators), pH స్కేల్, తటస్థీకరణ చర్యలు, బేకింగ్ సోడా, వాషింగ్ సోడా, బ్లీచింగ్ పౌడర్ మరియు ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్ గురించి తెలుసుకుంటాము.
10th Class Chemistry Chapter 1 Notes in Telugu PDF | Chemical Reactions and Equations
ఆమ్లాలు (Acids)
నీటిలో కరిగినప్పుడు హైడ్రోజన్ అయాన్లు (H⁺) విడుదల చేసే పదార్థాలను ఆమ్లాలు అంటారు.
ఆమ్లాల లక్షణాలు
- పులుపు రుచిని కలిగి ఉంటాయి.
- నీలి లిట్మస్ కాగితాన్ని ఎరుపు రంగులోకి మారుస్తాయి.
- లోహాలతో చర్య జరిపి హైడ్రోజన్ వాయువును విడుదల చేస్తాయి.
- విద్యుత్ను ప్రసారం చేస్తాయి.
ఉదాహరణలు
- హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం (HCl)
- సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం (H₂SO₄)
- నైట్రిక్ ఆమ్లం (HNO₃)
- సిట్రిక్ ఆమ్లం (నిమ్మకాయలో)
క్షారాలు (Bases)
నీటిలో కరిగినప్పుడు హైడ్రాక్సైడ్ అయాన్లు (OH⁻) విడుదల చేసే పదార్థాలను క్షారాలు అంటారు.
క్షారాల లక్షణాలు
- చేదు రుచిని కలిగి ఉంటాయి.
- ఎరుపు లిట్మస్ను నీలి రంగులోకి మారుస్తాయి.
- స్పర్శకు సబ్బు లాగా అనిపిస్తాయి.
ఉదాహరణలు
- సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ (NaOH)
- పొటాషియం హైడ్రాక్సైడ్ (KOH)
- కాల్షియం హైడ్రాక్సైడ్ [Ca(OH)₂]
సూచికలు (Indicators)
ఆమ్లం లేదా క్షారం స్వభావాన్ని గుర్తించడానికి ఉపయోగించే పదార్థాలను సూచికలు అంటారు.
ముఖ్య సూచికలు
- లిట్మస్
- మెథైల్ ఆరెంజ్
- ఫీనాఫ్తలీన్
- పసుపు (Turmeric)
pH స్కేల్
ద్రావణం యొక్క ఆమ్లత్వం లేదా క్షారత్వాన్ని కొలవడానికి pH స్కేల్ ఉపయోగిస్తారు.
- pH < 7 → ఆమ్లం
- pH = 7 → తటస్థం
- pH > 7 → క్షారం
ఉదాహరణలు
| పదార్థం | pH |
|---|---|
| నిమ్మరసం | 2 |
| వెనిగర్ | 3 |
| స్వచ్ఛమైన నీరు | 7 |
| సబ్బు ద్రావణం | 10 |
దైనందిన జీవితంలో pH ప్రాముఖ్యత
1. జీర్ణక్రియలో
మన కడుపులో హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం ఉంటుంది. అధిక ఆమ్లత్వం వల్ల అజీర్ణం ఏర్పడుతుంది.
2. దంతాల రక్షణలో
నోటిలో pH 5.5 కంటే తగ్గితే పళ్ల క్షయం ప్రారంభమవుతుంది.
3. వ్యవసాయంలో
నేల pH ఆధారంగా పంటల దిగుబడి ప్రభావితమవుతుంది.
తటస్థీకరణ చర్య (Neutralization Reaction)
ఆమ్లం మరియు క్షారం పరస్పరం చర్య జరిపి లవణం మరియు నీటిని ఏర్పరచే చర్యను తటస్థీకరణ చర్య అంటారు.
ఉదాహరణ
HCl + NaOH → NaCl + H₂O
లవణాలు (Salts)
ఆమ్లం మరియు క్షారం మధ్య జరిగే తటస్థీకరణ చర్య వల్ల ఏర్పడే పదార్థాలను లవణాలు అంటారు.
ఉదాహరణలు
- సోడియం క్లోరైడ్ (NaCl)
- పొటాషియం నైట్రేట్ (KNO₃)
- కాల్షియం కార్బోనేట్ (CaCO₃)
బేకింగ్ సోడా (Baking Soda)
రసాయన నామం
సోడియం హైడ్రోజన్ కార్బోనేట్
సూత్రం
NaHCO₃
ఉపయోగాలు
- కేకులు తయారు చేయడానికి
- బేకింగ్ పౌడర్ తయారీలో
- యాంటాసిడ్గా
వాషింగ్ సోడా (Washing Soda)
రసాయన నామం
సోడియం కార్బోనేట్ డెకాహైడ్రేట్
సూత్రం
Na₂CO₃·10H₂O
ఉపయోగాలు
- బట్టలు ఉతకడానికి
- నీటి కాఠిన్యాన్ని తొలగించడానికి
- గాజు పరిశ్రమలో
బ్లీచింగ్ పౌడర్ (Bleaching Powder)
సూత్రం
CaOCl₂
ఉపయోగాలు
- తాగునీటిని శుద్ధి చేయడానికి
- బట్టలను తెల్లగా చేయడానికి
- క్రిమిసంహారకంగా
ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్ (POP)
రసాయన నామం
కాల్షియం సల్ఫేట్ హెమిహైడ్రేట్
సూత్రం
CaSO₄·½H₂O
ఉపయోగాలు
- విరిగిన ఎముకలకు ప్లాస్టర్ వేయడానికి
- విగ్రహాలు తయారు చేయడానికి
- అలంకార వస్తువుల తయారీలో
ముఖ్యమైన 1 మార్కు ప్రశ్నలు
- ఆమ్లం అంటే ఏమిటి?
- క్షారం అంటే ఏమిటి?
- pH స్కేల్ అంటే ఏమిటి?
- బేకింగ్ సోడా సూత్రం ఏమిటి?
- వాషింగ్ సోడా సూత్రం ఏమిటి?
- బ్లీచింగ్ పౌడర్ సూత్రం ఏమిటి?
- POP పూర్తి పేరు ఏమిటి?
- తటస్థీకరణ చర్య అంటే ఏమిటి?
ముఖ్యమైన 2 మార్కుల ప్రశ్నలు
- ఆమ్లాల రెండు లక్షణాలు రాయండి.
- క్షారాల రెండు లక్షణాలు రాయండి.
- pH స్కేల్ ఉపయోగం ఏమిటి?
- బేకింగ్ సోడా ఉపయోగాలు రాయండి.
- బ్లీచింగ్ పౌడర్ ఉపయోగాలు రాయండి.
HOTS ప్రశ్నలు
- కడుపులో అధిక ఆమ్లత్వాన్ని ఎలా నియంత్రిస్తారు?
- నేల pH వ్యవసాయంపై ఎలా ప్రభావం చూపుతుంది?
- బేకింగ్ సోడాను యాంటాసిడ్గా ఎందుకు ఉపయోగిస్తారు?
- తాగునీటి శుద్ధిలో బ్లీచింగ్ పౌడర్ పాత్ర ఏమిటి?
ఆమ్లాలు, క్షారాలు మరియు లవణాలు అధ్యాయం 10వ తరగతి Chemistryలో చాలా ముఖ్యమైనది. ఈ అధ్యాయం నుండి ప్రతి సంవత్సరం బోర్డు పరీక్షల్లో ప్రశ్నలు వస్తాయి. కాబట్టి pH స్కేల్, తటస్థీకరణ చర్యలు, బేకింగ్ సోడా, వాషింగ్ సోడా మరియు ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్ అంశాలను తప్పనిసరిగా చదవాలి.
Quick links for 10th Class
AP 10th Public Exams ఎలా గ్రేడ్ చేస్తారు? పూర్తి AP స్కోరింగ్ గైడ్ 2026
FAQs – 10th Class Chemistry Chapter 2 Notes in Telugu PDF (Acids, Bases and Salts)
1. What are acids?
నీటిలో కరిగినప్పుడు హైడ్రోజన్ అయాన్లు (H⁺) విడుదల చేసే పదార్థాలను ఆమ్లాలు అంటారు.
2. What are bases?
నీటిలో కరిగినప్పుడు హైడ్రాక్సైడ్ అయాన్లు (OH⁻) విడుదల చేసే పదార్థాలను క్షారాలు అంటారు.
3. What are salts?
ఆమ్లం మరియు క్షారం మధ్య జరిగే తటస్థీకరణ చర్య వల్ల ఏర్పడే పదార్థాలను లవణాలు అంటారు.
4. What is the pH scale?
ద్రావణం యొక్క ఆమ్లత్వం లేదా క్షారత్వాన్ని కొలిచే స్కేల్ను pH స్కేల్ అంటారు.
5. What is the pH value of pure water?
స్వచ్ఛమైన నీటి pH విలువ 7.
6. What is a neutralization reaction?
ఆమ్లం మరియు క్షారం పరస్పరం చర్య జరిపి లవణం మరియు నీటిని ఏర్పరచే చర్యను తటస్థీకరణ చర్య అంటారు.
7. Why is pH important in our daily life?
జీర్ణక్రియ, దంతాల ఆరోగ్యం, వ్యవసాయం మరియు పర్యావరణ సమతుల్యతలో pH ముఖ్య పాత్ర పోషిస్తుంది.
8. What happens when the pH of soil is too low?
నేల అధిక ఆమ్లత్వం కలిగి ఉంటే పంటల పెరుగుదల మరియు దిగుబడి తగ్గుతుంది.
9. What is baking soda?
సోడియం హైడ్రోజన్ కార్బోనేట్ (NaHCO₃) ను బేకింగ్ సోడా అంటారు.
10. What are the uses of baking soda?
కేకులు తయారు చేయడానికి, బేకింగ్ పౌడర్ తయారీలో మరియు యాంటాసిడ్గా ఉపయోగిస్తారు.
11. What is washing soda?
సోడియం కార్బోనేట్ డెకాహైడ్రేట్ (Na₂CO₃·10H₂O) ను వాషింగ్ సోడా అంటారు.
12. What are the uses of washing soda?
బట్టలు ఉతకడానికి, నీటి కాఠిన్యాన్ని తొలగించడానికి మరియు గాజు పరిశ్రమలో ఉపయోగిస్తారు.
13. What is bleaching powder?
కాల్షియం ఆక్సీక్లోరైడ్ (CaOCl₂) ను బ్లీచింగ్ పౌడర్ అంటారు.
14. What are the uses of bleaching powder?
తాగునీటి శుద్ధి, బట్టలను తెల్లగా చేయడం మరియు క్రిమిసంహారకంగా ఉపయోగిస్తారు.
15. What is Plaster of Paris (POP)?
కాల్షియం సల్ఫేట్ హెమిహైడ్రేట్ (CaSO₄·½H₂O) ను ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్ అంటారు.
16. What are the uses of Plaster of Paris?
విరిగిన ఎముకలకు ప్లాస్టర్ వేయడానికి, విగ్రహాలు మరియు అలంకార వస్తువులు తయారు చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు.
17. Which gas is produced when acids react with metals?
ఆమ్లాలు లోహాలతో చర్య జరిపినప్పుడు హైడ్రోజన్ వాయువు విడుదల అవుతుంది.
18. Why do acids conduct electricity?
ఆమ్లాలు నీటిలో అయాన్లుగా విడిపోతాయి కాబట్టి విద్యుత్ను ప్రసారం చేస్తాయి.
19. Why are antacids used for indigestion?
కడుపులో అధిక ఆమ్లాన్ని తటస్థీకరించి అజీర్ణాన్ని తగ్గించడానికి యాంటాసిడ్లు ఉపయోగిస్తారు.
20. Where can I download 10th Class Chemistry Chapter 2 Notes in Telugu PDF?
10వ తరగతి Chemistry Chapter 2 తెలుగు నోట్స్, ముఖ్య ప్రశ్నలు, HOTS ప్రశ్నలు మరియు స్టడీ మెటీరియల్ను AP Board Solutions Class 10 వెబ్సైట్లో పొందవచ్చు.